به گزارش ایکنا؛ رضا اسماعیلی، شاعر و پژوهشگر حوزه شعر آئینی در یادداشتی به واکاوی شعر مذهبی و آئینی پرداخته و می‌گوید؛ شعر مذهبی امروز ما از فقر معنویت رنج می برد. فرق مذهبیت با معنویت مثل فرق «اسلام آوردن» با «ایمان آوردن» است که در آیه 14 سوره حجرات به آن اشاره شده است.
«قالَتِ الْاَعْرابُ آمَنّا قُلْ لَمْ تُوْمِنُوا وَ لکِنْ قُولُوا اَسْلَمْنا وَ لَمّا یَدْخُلِ الْاِیمانُ فِی قُلُوبِکُم: اعراب بادیه نشین گفتند: ایمان آورده ایم، به آنها بگو: شما ایمان نیاورده اید، بگوئید اسلام آورده ایم، ولى هنوز ایمان وارد قلب شما نشده است.

»

غفلت از «توحید» در شعر مذهبی

آری، بعد از دهه شصت به علت توجه افراطی به پوسته دین(شعائر و مناسک) و غفلت از وجوه معرفت‌شناسانه، در شعر دینی و آیینی ما مذهبیت از معنویت سبقت گرفته است. یعنی پیش و بیش از آن که روح معنویت در کالبد شعر آیینی ما حلول کند، روح مذهبیت در کالبد آن حلول کرده است. در نتیجه در بسیاری از موارد موضوع شعر ما مذهبی شده، ولی موضع شعر ما نه. افزایش کمی زیرشاخه‌های شعر آیینی نیز موید این معناست. یعنی بسیاری از شاعران علی رغم پرداختن به اکثر مناسبت‌های مذهبی در طول سال، جان و جهان شعرشان از معنویت اصیل دینی خالی است. از همین روست که حلقه گمشده شعر آیینی روزگار ما «توحید» است، و این شاخه از شعر آیینی در مقایسه با سایر زیرشاخه‌ها، نحیف‌تر و فقیرتر است. زیرا در این حوزه سفارشی در کار نیست که بر مبنای آن شاعر دست به تولید اثر بزند. از همین رو شاعران ما در شعر آیینی به همه موضوعات می‌پردازند جز «خدا» که اصل و اساس و عصاره همه معارف دینی است.

توصیف و تجلیل، به جای تبیین و تحلیل

در شعر مذهبی زمانه ما توجه به شعائر و مناسک دینی خیلی زیاد شده است، ولی متأسفانه در پس پشت این ظاهر دینی، معنویت اصیل و ناب در شعرها کمتر دیده می‌شود.علت این امر تقدم «تربیت مذهبی» بر «تربیت معنوی» است. تربیت مذهبی ظاهر ما را مذهبی می‌کند، تربیت معنوی باطن ما را. شخصیت‌هایی امثال فردوسی، مولانا، ناصرخسرو، سعدی و حافظ که جان و جهان شعرشان سرشار از معارف اصیل توحیدی، حکمی و اخلاقی است، محصول تربیت معنوی هستند. از همین روست که به مثنوی مولانا «مثنوی معنوی» می‌گوییم و از حافظ با عنوان «لسان الغیب» نام می‌بریم. زیرا مضامین مثنوی معنوی برگرفته از آموزه‌های وحیانی و قرآنی و به نوعی تفسیر وحی الهی است. سرچشمه غزل‌های حافظ نیز قرآن و کلام الهی است. چنان که حافظ خود گفته است:
عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ/قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت
در واقع مولانا و حافظ به مدد معرفت عمیق عرفانی، گوهر و جوهر دین را دریافته و به عالم معنا و معنویت راه یافته‌اند. از همین رو سروده‌هایشان شب‌چراغ هدایت و راهنمای انسان برای رسیدن به سرمنزل مقصود سعادت و رستگاری است.
اما بعضی از شاعران روز و روزگار ما که شعرشان انباشته از واژه‌های دینی است، در پله اول دینداری که اقرار به زبان و پذیرش صوری احکام و اعتقادات است، متوقف مانده‌اند و دین و آیین در چشم‌شان به مجموعه‌ای از شعائر و مناسک خشک عبادی خلاصه می‌شود. این گروه از شاعران مذهبی‌سرا، بیش تر مشاطه گر صورت‌اند تا سیرت و حقیقت، و جز مدح و منقبت و سوگ و مرثیه حرف دیگری برای گفتن ندارند. به این معنا که غایت و نهایت شعرشان توصیف و تجلیل است، حال آن که غایت و نهایت «شعر معنوی» تبیین و تحلیل است.

«شعر مذهبی»، توجیه‌کننده «وضع موجود»

نکته دیگر این که شعر مذهبی لهجه‌ای منفعل دارد و بیشتر توجیه کننده «وضع موجود» است، شعر معنوی اما لهجه‌ای معترض دارد و برای تحقق «آینده موعود» تلاش می‌کند. بنیان شعر معنوی بر«اصلاح گری» و «روشنگری» دینی است. از همین روست که در شعر معنوی نقد و آسیب‌شناسی دینی جایگاهی رفیع دارد، حال آن که خط قرمز شاعر دینی نقد و«آسیب‌شناسی» است و جان و جهان شعرش سرشار از کژتابی‌های مضمونی و اعتقادی.
شاعر مذهبی با این استدلال که بدون اذن و عنایت اهل بیت(ع) و روح القدس نمی‌توان به حریم شعر آیینی پا نهاد و در مدح و منقبت آنان شعر گفت، شعر آیینی را در هاله‌ای از تقدس می‌پیچد و به هیچ کس اجازه ورود به حوزه نقد و آسیب شناسی آن را نمی دهد. اما شاعر معنوی بر این اعتقاد و باور است که آسیب‌شناسی از جنس امر به معروف و نهی از منکر است و برای رشد و ارتقای کیفی شعر آیینی، باید تابوی «نقدناپذیری» آن را شکست؛ چرا که شعر آیینی نیز همچون همه گونه‌های ادبی، برای باروری و بالندگی بیش تر نیازمند نقد و آسیب‌شناسی است.

«فطرت»، سرچشمه شعر معنوی

شعر مذهبی از آنجا که بیشتر محصول سفارش و متکی بر انگیزه‌های بیرونی است، ریشه در «کوشش» صرف دارد. شعری است «ساختنی» و «پرداختنی» با مؤلفه‌هایی چون زبان آوری، صنعتگری و دلبرانگی. از همین رو بدون جشنواره، سوگواره، کنگره و همایش نمی‌تواند به زندگی خود ادامه دهد. این شعر هویت مستقلی ندارد و بر مبنای «آنچه شما خواسته اید»، مطابق با ذوق و ذائقه جشنواره‌ها و سوگواره‌ها شکل می‌گیرد. از این منظر، در شعر مذهبی تقدم با «چگونه گفتن» است، در شعر معنوی با «چه گفتن».
«شعر معنوی» اما از آنجا که منبعث از فطرت حقیقت جوی شاعر است، همچون شعر حافظ آمیزه‌ای از«جوشش و کوشش» است. شعری است که در بستر«جوشش» و کشف و شهود، و با تکانه‌های تکاپو به بار می‌نشیند و در کارگاه کوششی مومنانه صیقل می‌خورد.
به تعبیر دیگر می‌توان گفت که شعر مذهبی بیشتر محصول «جلوت» است، ولی شعر معنوی محصول «خلوت». شاعر مذهبی تابعی از تشویق و تنبیه و عقاب و ثواب است و نیاز به جلوه‌فروشی و دیده شدن دارد، ولی شاعر معنوی بی‌نیاز از تشویق و تنبیه است و برای امری قدسی که شایستگی پیروی دارد حرکت می‌کند.
جان کلام آن که برای اصلاح، تربیت و تزکیه جامعه و رسیدن به افق موعود «سبک زندگی اسلامی»، امروز به «شعر معنوی» بیش از «شعر مذهبی» نیاز داریم. شعری که وجوه تمایز قابل تأملی با شعر مذهبی دارد. امید آن که برای باروری و بالندگی هر چه بیشتر شجره طیبه شعر آیینی، با نصب العین قرار دادن آموزه‌های اصیل وحیانی و قرآنی در این مسیر روشن گام برداریم.

«پروین»، الگوی کامل یک شاعر معنوی

برای تأکید بر این دقیقه – بازگشت به شعر معنوی - حسن ختام این نوشتار را شعری از پروین اعتصامی قرار می‌دهم. شاعر جان آگاه و نجیبی که هر چند به صورت صریح و مستقیم در باره بسیاری از بزرگان دینی شعری نگفته است، ولی وقتی در مضامین اشعارش دقیق می‌شویم، سیمای یک شاعر مومن و باورمند را می‌بینیم که بیش از همه ما که در باره تک تک بزرگان دینی شعر گفته‌ایم، دغدغه دین و آیین دارد و بیش از همه ما حقیقت و جان و جهان دین را دریافته است. «پروین» محصول«تربیت معنوی» و اشعارش مرامنامه «سبک زندگی اسلامی» است. او به راستی و درستی الگوی کامل یک شاعر اصیل آیینی است:
ای خوشا مستانه سر در پای دلبر داشتن
دل تهی از خوب و زشت چرخ اخضر داشتن
نزد شاهین محبت بی پر و بال آمدن
پیش باز عشق آئین کبوتر داشتن
سوختن، بگداختن، چون شمع و بزم افروختن
تن به یاد روی جانان اندر آذر داشتن
اشک را چون لعل پروردن به خوناب جگر
دیده را سوداگر یاقوت احمر داشتن
هر کجا نور است چون پروانه خود را باختن
هر کجا نار است خود را چون سمندر داشتن
آب حیوان یافتن بی رنج در ظلمات دل
زان همی نوشیدن و یاد سکندر داشتن
از برای سود، در دریای بی پایان علم
عقل را مانند غواصان، شناور داشتن
گوشوار حکمت اندر گوش جان آویختن
چشم دل را با چراغ جان منور داشتن
در گلستان هنر چون نخل بودن بارور
عار از ناچیزی سرو و صنوبر داشتن
از مس دل ساختن با دست دانش زر ناب
علم و جان را کیمیا و کیمیاگر داشتن
همچو مور اندر ره همت همی پا کوفتن
چون مگس همواره دست شوق بر سر داشتن
انتهای پیام

منبع: ایکنا

درخواست حذف خبر:

«خبربان» یک خبرخوان هوشمند و خودکار است و این خبر را به‌طور اتوماتیک از وبسایت iqna.ir دریافت کرده‌است، لذا منبع این خبر، وبسایت «ایکنا» بوده و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه در مورد انتشار این خبر انتقاد یا پیشنهادی دارید لطفاٌ کد ۱۸۶۹۰۳۰۰ را به همراه موضوع به آدرس ایمیل [KHABARBAN] ارسال فرمایید.

با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

محسن رضایی: فساد کنونی بخاطر دست‌پخت رضاخان و پسرش است/ کنایه به دولت روحانی درخصوص برجام

پدر ناامید از پسردار شدن، شکم همسر باردارش را پاره کرد!

اظهارات جنجالی نماینده مجلس: ماشین شاسی بلند می‌خواهم /این درست است که نماینده مردم پیاده باشد؟

تصاویر| استایل تازه ایوانکا ترامپ سوژه رسانه‌ها شد

چرا«دیده‌بان» بهتر از «۱۹۱۷» است؟/«پیروزی» گمشده سینمای دفاع مقدس

خبر بعدی:

وزیر دفاع: نفوذ معنوی جمهوری اسلامی امید همه آزادیخواهان جهان شده است

امیر حاتمی در یادداشتی به مناسبت چهلمین سالگرد دفاع مقدس تاکید کرد: امروز نظام مقدس جمهوری اسلامی از نهالی نوپا به درختی تنومند و پرثمر تبدیل شده و نفوذ معنوی ایران ، امید همه آزادیخواهان جهان شده است. - اخبار سیاسی -

به گزارش گروه دفاعی خبرگزاری تسنیم به نقل از روابط عمومی وزارت دفاع؛ امیر حاتمی وزیر دفاع به مناسبت گرامیداشت چهلمین سالگرد دفاع مقدس در یادداشتی گفت: این دو سازمان مقتدر و پرصلابت نیروهای مسلح (ارتش و سپاه)،  در کنار هم به‌عنوان یک بازوی توانمند و شمشیر ذوالفقار و دست امنیت‌ساز برای کشورمان، دستاوردهای ارزشمند و افتخارات عظیمی را برای  جمهوری اسلامی به ارمغان آوردند.

پرونده «روایت جنگ»|گزارش تسنیم از بزرگترین مرکز اسنادی دفاع مقدس/ سپاه چگونه جنگ را روایت می‌کند؟ــ بخش پایانی 

متن  یادداشت وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح بدین شرح است:
 
بسم الله الرحمن الرحیم
 روزی که صدام جنایتکار و متجاوز به ایران اسلامی‌مان حمله کرد، تصور نمی‌کرد ارتش سرافراز جمهوری اسلامی ایران در کنار نیروهای مردمی و سپاه پاسداران قدرتمند در وحدتی مثال زدنی و بی‌مانند، ماشین جنگی متجاوزان ددمنش را پشت دروازه‌های شهر نگه دارند.
 
شاید برای تاریخ‌پژوهان سند همکاری ارتش و سپاه با تدبیر بلند امام راحل)ره) در قرارگاه‌های مشترک و توسط فرماندهان عالی ارتش و سپاه شکل گرفته باشد، اما جای‌جای خاک مقدس ایران اسلامی در جنوب و غرب کشورمان شاهد است  خون پاک و مطهر برادران ارتشی و سپاهی در کنار هم برای پاسداری از انقلاب اسلامی و ملت عزیزمان در عین مظلومیت بر زمین ریخت و ایستادگی،جانفشانی و مجاهدت‌های مخلصانه و عاشقانه آن روزگاران،  سرآغاز مسیر نورانی شد که امروز  نظام مقدس جمهوری اسلامی از نهالی نوپا به درختی تنومند  و پرثمر تبدیل شده و دست پرتوان و نفوذ معنوی نظام مقدس اسلامی در فرای مرزها ، امید همه آزادیخواهان جهان شده است.

آنچه امروز وحدت سپاه و ارتش را نهادینه و با ثبات کرده‌است، ریشه در دوران دفاع مقدس ملت بزرگ داردکه همواره با تعهد، عقلانیت، درایت ،ایمان و برادری  همراه بوده است؛ عقلانیتی که به تعبیر رهبر معظم انقلاب (مدظله العالی)  سرآغاز پیروزی‌های بعدی ایران اسلامی در تمامی عرصه‌های مقابله با استکبار جهانی به سرکردگی شیطان بزرگ آمریکا و رژیم اشغالگر و کودک کش صهیونیستی شد و این دو سازمان مقتدر و پرصلابت نیروهای مسلح (ارتش و سپاه)، در کنار هم به‌عنوان یک بازوی توانمند و شمشیر ذوالفقار و دست امنیت‌ساز برای کشورمان، دستاوردهای ارزشمند و افتخارات عظیمی را برای  جمهوری اسلامی به ارمغان آوردند.

اخلاص و مجاهدت فرماندهان و رزمندگان عزیز به‌ویژه شهدای عظیم الشان دفاع مقدس  در حفظ و حراست از آرمان‌های والای انقلاب اسلامی در دوران سراسر حماسه دفاع‌مقدس خود نمایی کرد، به‌طوری که در غرب شهیدان صیادشیرازی ،بروجردی، پیچک،کشوری و لشکری، در جنوب شهیدان نامجو و فکوری و کلاهدوز، همت و باکری و آبشناسان، اقارب‌پرست و بابایی همه کنار هم در برابر متجاوز ایستادند و امروز امنیتی را برای ما به یادگار گذاشتند که می‌توان از آن با افتخار یاد کرد. همان‌طور که روزگاری در صف مبارزه با صدام، «برادر» کلمه  پرتکرار فرماندهان و رزمندگان ارتش و سپاه در جبهه‌های جنگ تحمیلی بود امروز نیز این واژه ،رمز پیروزی و استحکام قدرت درونی  ملت بزرگ ایران اسلامی است.
 
انتهای پیام /

دیگر خبرها

  • «گوشه خاموش فراموش شده» اینجاست
  • نمایش آیینی گوشه خاموش فراموش شده در ماه صفر اجرا می‌شود
  • کمیته «گردشگری و معنویت» در اتاق بازرگانی تشکیل شد
  • رقابت تازه ترین سروده های شاعران آیینی و مذهبی در «سوگواره ایل»
  • نمایش آئینی «گوشه خاموش فراموش شده» به صحنه رفت
  • «نگاه آفتاب» دعوت دوباره سروش مولانا به زیستی اخلاقی و معنوی است
  • چالش‌های مربوط به آزادی دین و اقلیت‌های دینی بررسی شد
  • واقفان سرمایه معنوی جامعه هستند
  • هیات داوران هفتمین سوگواره «بر آستان اشک» معرفی شدند
  • وزیر دفاع: ارتش و سپاه بازوی امنیت ساز ایران هستند/ نفوذ معنوی نظام اسلامی امیدبخش آزادیخواهان جهان
  • معنویت و ایثار برگرفته از دفاع مقدس راه حل مشکلات کنونی جامعه است
  • رقابت‌های ملی جشنواره زیبایی اسب ترکمن با کیفیت‌تر از سال‌های گذشته برگزار شد
  • جویبار زلال شعر دفاع مقدس جاریست/ تلفیقی از ادبیات مقاومت و متعهد
  • عاشقانه‌های مجید ابوفاضلی در «دل» به بار نشست
  • دست پرتوان و نفوذ معنوی ایران به امید همه آزادی‌خواهان جهان بدل شده است
  • ۱۱۰ شاعر در سیزدهمین کنگره سراسری شعر عاشورایی شرکت کردند
  • اعضای کانون فرهنگی هنری پيامبر اعظم (ص) گلزار شهدای روستای حور را غبارروبی کردند
  • معرفی هیئت داوران سوگواره «بر آستان اشک» / استقبال شاعران از بخش «محرم بی‌سردار» و «مدافعان سلامت»
  • رقابت 200 شاعر در کنگره شعر امام حسن مجتبی (ع)/اسامی برگزیدگان اعلام شد