تهران- ایرنا- مهدی کمپانی زارع در کتاب خود از میان مسائل وجودیِ انسانی که به بیان برخی از معاصرین نزدیک به پنجاه عنوان می‌شود، شش مساله غفلت، تنهایی، شادی، غم، ایمان و دعا را از دیدگاه مولانا تشریح کرده است.

به گزارش روز دوشنبه خبرنگار ایرنا، مولانا در ترسیم ابتذال بی‌دردی دو تمثیل کنایی و طنزآمیز دارد: مرد تازه دامادی که موهای جوگندمی دارد به نزد پیرایشگری می رود و از او می خواهد ریش های سفید را از سیاهرنگ جدا کند! پیرایشگر هم ریش ها را می زند و یکجا جلویش می گذارد و می گوید تویِ بیکار این کار را کن. من کاری دارم! در قصه دوم، فردی بر گوش دیگری سیلی می زند. نفر دوم برای تلافی حمله می کند اما سیلی زننده می گوید قبل از آنکه بزنی، سوالی از تو دارم. این صدای سیلی، صدای دست من بود یا صدای پسِ گردن تو؟!! سیلی خورده جوابی می دهد که به نوعی سخن پیرایشگر هم است. اینکه:
گفت از درد، این فراغت نیستم!/ که در این فکر و تفکر بایستم/ تو که بی دردی همی اندیش این/ نیست صاحب درد را این فکر هین!(مثنوی، دفتر سوم، ابیات 2202)
در کتاب «مولانا و مسائل وجودی انسان» این دو حکایت مولانا دستمایه اشاره به اولویت مسائل وجودی انسان و رنج های او در هر جامعه و اندیشه ای است. دستمایه تذکر و نقد این نکته که در فلسفه کلاسیک و ارسطومشرب، انسان به جوهری مستقل و سرد در ردیف دیگر اشیا تبدیل شد که تنها به کار دغدغه انتزاعی اثبات جهان خارج می آمد. در این اهتمام فلسفی انسان و رنج های وجودی و ملموسش به هیچ گرفته شد و پرداخت به آنها دور از شأن فیلسوف کلاسیک و ارسطویی مطرح گردید. کار فیلسوف متعارف، بحث از معقولاتی چون حرکت و حدوث و علت و معلول و اثبات جهان خارج بود و دلمشغولی های بنیادینی نظیر اضطراب و رنج و تنهایی و مسئولیت و دلهره آزادی و اختیار و مرگ اندیشی و ترس و معنای زندگی برای او محلی از اعراب نداشت. طوریکه انسان انضمامیِ رنجبر و دردمند در هیچ کدام از تعاریف انتزاعی فیلسوفان کلاسیک از انسان جای نگرفت و هر که از این مقولات سخن می‌گفت، سخنش به بیان ارسطو در ردیف ماده شعر یعنی مخیلات به حساب آمد. این چنین رویکرد کلاسیکی که بعدها به طور مشخص در بیان فیلسوفان اگزیستانسیل در فلسفه جبران شد و همیشه تاریخ در بیان معلمان معنوی نظیر پیامبران و عارفان و شاعران بدان پرداخته شده بود، از نظر مهدی کمپانی زارع در تاریخ منظر نقد و کنایه به فلسفه به خاطر نپرداختن به مسائل فوری و فوتی انسان بوده است. از همین رو نویسنده در کتاب خود به استخراج، تنظیم و تفسیر پاسخ های دردمندانه مولانا به مسائل وجودی انسان پرداخته است. انسانی که به تعبیر میگل اونامونو انسان گوشت و پوست و استخوانداری است که پیش از همه دغدغه های فلسفۀ ارسطویی، رنج می برد، درد می کشد، می میرد، می خورد و می نوشد، می خواهد و برادر است. برادری راستین!
کمپانی زارع در کتاب خود از میان مسائل وجودی انسانی که به بیان برخی از معاصرین به نزدیک پنجاه عنوان می رسد، از دیدگاه مولانا به شش مساله غفلت، تنهایی، شادی و غم، ایمان و دعا پرداخته است .
دو فصل نخست کتاب به مثابه مقدمه و شرحی است که طرح بحث‌های اصلی در فصول بعدی مبتنی بر آن‌هاست. در فصول «نی نامه: شرطنامه مولانا با مخاطبان» و «نقد فلسفه و فیلسوفان» کمپانی زارع می کوشد تا به بیان خود نشان دهد که چگونه مولانا راه را برای بیان مطالبش از طریق نقد جریان های رقیب و اتخاذ روشی خالی از تکلف می گشاید. همچنین او در این دو فصل سعی می کند بر نگاه همه گیر شارحانی غلبه کند که مولانا را به ادعای او در فضایی بیگانه از شالکه اندیشه اش ارزیابی کرده اند. از نظر نویسنده با وجود طنین غلیظ ضد فلسفه، طعن و تخفیف های متعدد مولانا در این زمینه، او بیشتر ضد فلاسفه است تا ضد فلسفه. پای استدلالیان را چوبین می داند، نه استدلال را. فلسفه ای که باری بر دوش می گذارد و جان را سنگین می کند، نه فلسفه و فیلسوفی که چابک، سبکبار و شهسوار است. فلسفه ای که تو را از تو نمی ستاند، مشمول طعن مولاناست. فلسفه ای که مبتنی بر عقل جزئی است و نه متکی بر عقل کلی.
اولین مساله در فصول کتاب مهدی کمپانی زارع مساله تنهایی است. تنهایی که از حیث آشکار کردن و رویارویی ما با خودمان شباهت به مرگ دارد. تنهایی که در دوران مدرن عموما مذموم و مطرود است و چنان غیرطبیعی و منزجرانه می نماید که عاشقانِ تنهایی را به تعبیر کی یرکگارد جزو جانیان بر می شمرند! انسان ها تا می توانند از آن می گریزند و برای تخفیفِ رویاروییِ وحشت انگیز خود با آن به انواع سرگرمی ها، مشغولیت ها، مخدرات و حتی مشاغل پناه می برند. به قول خود مولانا «می گریزند از خودی در بیخودی/ یا به مستی یا به شغل ای مهتدی!» راز این وحشت هم این است که تنهایی ما را به ما می نماید و این برای خیلی ها هولناک است. یکی از مهمترین پاسخ های مولانا به این مساله لزوم خودشناسی و انس با خود پیش از تنهایی ست؛ چیزی که تنهایی را محبوب، مفید و حاصلخیز می کند. چیزی که بی آن، مولانا برخی را از خلوت گزینی منع می کند.
دومین مساله وجودی، غفلت است. در این موضوع با اشاره به داستان زبان جانوران و حضرت موسی اشاره می شود که ابرهای پوشیدگی و ندانستن به نحو سیستماتیک آسمان این عالم را فراگرفته است. به گونه ای که در این عالم هستِ نیست نما و نیستِ هست نما همیشه جاری است و خداوند مصلحت بندگان و آبادانی عالم را در گرو برقراری همیشگی این غفلت و جهل قرار داده است. به گونه ای که اگر انسانها از جمله برخی رازهای این عالم مطلع شوند و غفلتشان از برخی دانایی ها رفع شود، زندگی ها ویران خواهد شد. انسان ها از آنچه انجام می دهند ملول می شوند و دیگر رغبتی به زندگی نخواهند داشت. چرا که به قول مولانا عمارت و آبادانی دنیا مرهون دسته ای از این غفلت هاست و هشیاری از آنها، سبب ویرانی. تا این حد که قوام و ستون این عالم به غفلت قائم است و بقا و آبادانی آن در گرو تضمین تدوام آن! مولانا علت این امر را ناشی از غیرت حق می داند تا حقایق عالم بالا به آسانی دست نااهلان و ناشُسته رویان نیفتد.
سومین مسأله وجودی غم و شادی است. مهدی کمپانی زارع از نظر مولانا در انتخاب بین غم و شادی، اصالت را بدون تردید به شادی می دهد. البته شادی اصیلی که روی در بیکرانگی دارد. از همین باب است که ما وقتی شادیم، در پوست خود نمی گنجیم. شادی ای که پایه و مایه دارد و گذرا نیست. بالعکس، غم اما روی در کرانمندی و محدودیت دارد و تنگدلی می آورد. از همین رو کمپانی زارع از نظرگاه مولانا بیان می کند که غمی که متعلش بیکران است، از سنخ شادی است. شادی ای هم که کرانمند است از سنخ غم است و در اصل شادی نُماست. از همین رو است که مولانا از اینکه شادی های کاذب و سطحی دامن انسان را بگیرد همیشه او را برحذر می دارد. «مِی شناسا! هین بچش با احتیاط/ تا میی یابی منزّه ز اختلاط». همچنین او توصیه می کند که «راه لذت از درون دان نه از برون». طوری که او گداییِ دلخوشی از بیرون را شماتت می کند و کانون اصیل قرار و بهجت را در درون معرفی می کند. به علاوه کمپانی زارع از منظر مولانا تبیین می کند که غم، دخل شادی است و شادی هرچه خرج و برج می کند، از اندوخته و گنج و صبر پیشینیِ غم است. غمی که در پی آن شادی های مستانه می آید.
چهارمین مسأله و خارخار وجودی کتاب کمپانی زارع، ایمان است. یکی از کارویژه‌های ایمان از نظر مولانا و به بیان نویسنده صبر بر درد و رنج های دنیا و آرامش و اطمینان وجودی در برابر آشوب هاست. تا جایی از نظر مولانا حتی نشان مومنان شکست است! «چون نشان مؤمنان «مغلوبی» است/ لیک در اِشکستِ مومن خوبی است» نشان ایمان از نظر مولانا تحول عمیق درونی است. تحولی که در برابر سختی ها انسان را از اضطراب و بیقراری دور می کند. همچنین از نظر او ایمان با یقین متفاوت است و نباید با آن خلط شود. «این تردّد عقبه راه حق است» ایمان با تردید و پرسش و طمع و خوف و رجا قابل جمع است و مؤمن لزوما اهل یقین نیست. به علاوه مفهوم ایمان به امید بسیار نزدیک است و مؤمن به تاجر شبیه. مؤمن چون تاجر با خطرکردن است که سود می برد و در یک موقعیت خردگریز، بی آنکه همه چیز برایش به اثبات و روشنی محض رسیده باشد، ایمان پیشه می کند. جالب اینجاست که در اینجا فهم مولانا از ایمان به تعریف کی یرکگارد (فیلسوف اگزیستانسیل دانمارکی) مبنی بر لزوم «جهش ایمانی» نزدیک می شود.
آخرین فصل کتاب با مفهوم دعا مرتبط است. از نظر مولانا برخی عطایا هست که به خواست خداوند، موقوف و معطل دعا کردن است. از طرفی دعا کردن و حاجت داشتن به تفسیر او دام دیدار است. درد و عجز کمند و نشانه لطفی است که به یا رب گفتن ختم می شود؛ یا رب گفتنی که «زیر هر یا ربّ تو لبیک هاست». در این سیر رو به تعالی چه بهتر که در دعا از خدا، خدا را خواست. از نظر مولانا اثر دعا فارغ از اظهار حاجت یا عشق ورزی بی خواهش و غرض، فارغ از برآورده شدن عینِ حاجت، پاکی و آلایش جان است. برکت های افزون دیگر و تحکیم رابطه با خداوند ثمره این عمل است. البته برخی بیخودان هستند که از سر تسلیم بودن به رضای حق دم از دعا فروبسته اند.
کتاب «مولانا و مسائل وجودی انسان» از سوی نشر نگاه معاصر در 264 صفحه در سال 1390 منتشر شده است. نثر کتاب با وجود این که در برخی موارد برای خواننده عادی سنگین می شود، در کلیت پیراسته و خوشخوان و توصیه کردنی است.فارسی نویسی دلپذیری دارد و میزان تتبع و ارجاع مولف به منابع مختلف و اشراف او بر آثار مولانا در موضوع مورد بحث قابل توجه است که همه از بازیگری و نزدیکی او به موضوع و نه تماشاگری و دوری حکایت دارد.
مهدی کمپانی زارع در طی سال های گذشته با چاپ آثار متعددی در حوزه مولاناپژوهی نظیر «حیات معنوی مولوی 1390»، «تصحیح مثنوی معنوی1393»،«مولانا و مدرسه عشق ورزی 1393»، «مولانا و معنای زندگی 1393»، «مولانا و اخلاقی زیستن 1394»، «خدا به روایت مولانا 1395» به عنوان یکی شارحان جوان و مولفان برجسته معاصر در این عرصه شناخته شده است.
کتاب «مولانا و مسائل وجودی انسان» با انتخاب رویکردی اگزیستانسیل و مساله محور و استقرای پاسخ های مولانا اثری خواندنی از کار درآمده است. رویکردی که کمتر در بین فرهیختگان و صاحب نظران دانشگاهی و آکادمیک ما پی گرفته می شود. رویکرد و دریچه پرداختنی که اندوخته های سنت و سرمایه های معنویِ خاک گرفته ما را با درگیر کردن به مساله‌های انسان معاصر، کاربردی و مأنوس تر می کند. البته در این میان همانطور که مؤلف در ابتدای کتاب مطرح می کند، همچنان جای کار بسیار وجود دارد و مسائل وجودیِ فوری و اضطراری تری همچنان وجود دارد که انتظار می رود در مجلدات بعدی کتاب دنبال شود. این هدف که البته در دو کتاب «مولانا و معنای زندگی» و «مولانا و اخلاقی زیستن» مولف هم به نحوی دنبال شده است.

نقد و بررسی از علی سلطانی
فراهنگ**9222** 9053

منبع: ایرنا

مطالب پیشنهادی:
خبر بعدی:

آيت الله مکارم شيرازي: دريافت وجه جوايز از شرکت کنندگان مسابقات قمار است

خبرگزاري آريا - قم- ايرنا- آيت الله ناصر مکارم شيرازي از مراجع تقليد گفت: اگر وجه جوايز مسابقات به عناوين مختلف از شرکت کنندگان دريافت شود، همانگونه که برخي دستگاه ها اين کار را مي کنند، نوعي بخت آزمايي و قمار است؛ تمام آقايان بر اين مساله معتقد هستند، ولي من با صراحت بيشتري مي گويم.

به گزارش ايرنا ، وي روز چهارشنبه در آغاز درس خارج فقه در مسجد اعظم قم افزود: بدون اين که اسم دستگاهي را ببرم به صورت کلي اين مساله را عنوان مي کنم، اگر دستگاهي سئوال هايي مطرح کند و بگويد هر فردي پاسخ آن را بدهد جايزه به او مي دهيم، آيا اين جايزه درست است يا درست نيست؟
آيت الله مکارم شيرازي اضافه کرد: در اين شرايط سئوال ها بايد معقول باشد، ولي گاهي سئوال هاي مذهبي نامعقول مي پرسند که مثلا در فلان سوره چند بار اسم موسي برده شده و يا در کدام سوره 10 بار حرف ص به کار برده شده است که اين سئوال ها معلومات مذهبي نيست، بلکه خيالات است و سودي ندارد.
وي به شرايط جوايز اين مسابقات اشاره کرد و ادامه داد: اگر برگزار کنندگان مسابقه وجه جوايز را از خود بدهند و بخواهند کار خير انجام دهند، اشکال ندارد که سئوال هايي مطرح کنند و افراد را با مسائل مثبت اجتماعي، علمي و اخلاقي آشنا نمايند.
وي تصريح کرد: اما اگر وجه جوايز را به عناوين مختلف از شرکت کنندگان دريافت کنند، همانگونه که برخي دستگاه ها اين کار را مي کنند، نوعي بخت آزمايي و قمار است؛ تمام آقايان بر اين مساله معتقد هستند ولي من با صراحت بيشتري مي گويم.
آيت الله مکارم شيرازي خاطرنشان کرد: گاهي 95 درصد اين وجه که از سوي شرکت کنندگان تامين شده، به جيب برگزارکننده مسابقه مي رود و فقط پنج درصد به اهداء جايزه تعلق مي گيرد که هر 2 پول حرام است و مثل اين است که صاحب قمارخانه پول بي دردسري مي گيرد و شرکت کنندگان نيز برنده يا بازنده مي شوند.
وي با تاکيد بر اين که در کشور اسلامي نبايد شاهد اينگونه مسائل باشيم، گفت: مي گويند به اين پول نياز دارند و از نظر مالي در مضيقه هستند، ولي بايد بدانند که مال حرام برکت ندارد، در راه بد مصرف مي شود و خيري در آن نيست.
وي با بيان اين که اگر وجه جوايز از سوي برگزارکننده تامين شود خوب است، تاکيد کرد: بايد تلاش کنيم کمبودها را از راه هاي مشروع جبران کنيم و نه از راه غيرمشروع؛ انسان بايد مرز بين حلال و حرام را به هم نزند و خط قرمزها را نشکند.
آيت الله مکارم شيرازي تصريح کرد: متاسفانه اين مساله راه درآمدي براي برخي افراد شده که نمي خواهند پولي خرج کنند، ولي مي خواهند درآمد هنگفت داشته باشند.
وي بيان کرد: در برخي موارد تبليغ مي شود که اگر جنس ما را بخريد با قرعه کشي برنده جايزه مي شويد، حتي اگر جنس گران تر فروخته شده باشد، اين مساله اشکالي ندارد، زيرا در اين مورد خريد و فروش انجام شده است.
وي با بيان اين که بر اساس روايات کسي که خداوند خيري براي او بخواهد، حسن اخلاق به او مي دهد، گفت: شخصيت انسان به اخلاق وي وابسته است و همين مساله فرق بين انسان و حيوان مي باشد.
/2085/ 6133/
انتهاي پيام /*

نمایندگان مجلس تصویب کردند؛ دولت موظف به اقدام متقابل و قاطع با آمریکا شد| وزارت اطلاعات موظف به شناسایی حامیان اقدام آمریکا درباره سپاه

ماجرای قبض‎های نجومی همراه اول چیست؟| توضیح وزیر

هیچ ارتباطی بین قتل حاجیان و حسین هدایتی وجود ندارد

کلیدواژه: فرهنگي مولانا معرفي كتاب

منبع این خبر، وبسایت www.irna.ir است و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه این خبر را شایسته تذکر می‌دانید، خواهشمند است کد ۲۳۴۳۶۱۳۵ را به همراه موضوع به آدرس info@porsyar.com ارسال فرمایید.
با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع مطلب و کاربران است.

دیگر خبرها

  • ایران دکترای دور زدن تحریم‌ دارد
  • رییس هیات ویژه گزارش ملی سیلاب: هدف ما مچ‌گیری نیست اما تقصیرها شناسایی می‌شوند
  • جنگل باغ شادی شهرستان خاتم مستعد آتش سوزی است
  • گپ و گفتی با کوروش تهامی درباره اوضاع سینما
  • اجرای مانور اطفاء حریق در جنگل باغ شادی خاتم
  • ظریف: ایران دکترای دور زدن تحریم‌ها دارد
  • ورود شورای نظارت بر صداوسیما بر مساله بخت‌آزمایی
  • کیم و پوتین دیدار کردند
  • انسان ۲۵۰ ساله به جلد سوم رسید/سیر مبارزات سیاسی ائمه(ع) در کلام رهبر انقلاب
  • هشدار ترامپ در مورد مقابله با مساله استیضاح
  • مانور اطفای حریق جنگل باغ شادی خاتم برگزار شد
  • رویکرد کشورهای مختلف برای مقابله با اینترنت آمریکایی چیست؟
  • ابتکار جواب سلام تشکل‌ها را نمی‌دهد / دانشجو یا جشنواره غذا؛ مساله این است!
  • هشدار ترامپ در مورد مقابله با مساله استیضاح در دادگاه عالی آمریکا
  • توجه به مساله مربیگری، مدیر معمولی را به مدیر متعالی تبديل مي كند
  • اینکه فکر کنیم مساله ترامپیسم با مرور زمان حل می‌شود ساده‌لوحی است/ تاریخ در حال تکرار است
  • چرا مسابقه «برنده باش» بار دیگر حرام اعلام شد؟
  • افزایش امید به زندگی به تمامی ابعاد سلامت وابسته است
  • شادی بوشهری‌ها در پی صعود شاهین به لیگ برتر فوتبال