به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ پس از شروع جنگ جهانی دوم و در ۱۳۱۸خورشیدی، ایران با صدور اطلاعیه رسمی تصمیم خود را مبنی بر اینکه در این کارزار بی‌طرف مانده و بی طرفی خود را محفوظ خواهد داشت به اطلاع دولت های متعارف رساند. بیانیه رسمی دولت با امضای محمود جم نخست‌وزیر وقت موکداً اعلام می داشت که ایران با هیچ یک از دول درگیر مخاصمه و طرفیت ندارد(۱).

البته در همین زمان رضاخان به حمایت از دولت آلمان پرداخت و نیروهای متفین در این خصوص به دولت مرکزی اولتیماتوم دادند که دست از حمایت نازی ها بردارد در غیراین صورت ایران را اشغال خواهند کرد. از نظر دولت انگلیس وجود کارشناسان آلمانی در ایران مانع بزرگی در برقراری ارتباط میان آنها و اتحاد شوروی محسوب می شد. تعداد آلمانی های مقیم ایران بسیار ذکر شده است و به خصوص انگلیسی ها تعداد آلمانی‌های مقیم ایران را بیش از آنچه بود به حساب می آوردند. سرریدر بولارد وزیر مختار انگلستان در تهران بارها در مورد خطری که وجود کارشناسان آلمانی مقیم ایران برای انگلستان ایجاد می‌کرد دولت ایران هشدار داده بود.(۲) بنابراین علیرغم این اعلام بی طرفی، نیروهای شوروی از شمال و شرق و نیروهای انگلیس از جنوب و غرب با این دستاویز که آلمانی‌های مقیم ایران بر ضد متفقین فعالیت می کنند و رضاخان نیز از آنها حمایت می کند، در سوم شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی ایران را اشغال و رضاخان را وادار به استعفا و تبعید از ایران کردند. به این ترتیب ایران درگیر جنگی ناخواسته شد که در جریان آن ایران به اعلامیه ملل متحد پیوست.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت سالروز الحاق ایران به اعلامیه ملل متحد به بررسی زمینه های و شرایط تاریخی آن پرداخته است.

نخستین گام برای دوری از سیاست بی طرفی

دو هفته از اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم نگذشته بود که رفتار و عملکرد شوروی، مانند بمباران حومه تهران و مشهد توسط نیروهای هوایی شوروی، استقرار ارتش سرخ در قزوین، خلع سلاح نیروهای پلیس و ژاندارمری از سوی نیروهای هوایی در شهرهای مختلف کشور، مصادره‌ی کامیون‌های ایرانی توسط نظامیان ارتش سرخ و اسیر شدن تعدادی از افسران ایرانی به دست شوروی‌ها، بر نگرانی‌های ایرانی‌ها و انگیسی‌ها افزود و آنها را به واکنش واداشت. از این رو لندن به تکاپو افتاد تا با عقد یک قرارداد رسمی شوروی را متعهد به خروج از ایران کند و به اشغال نظامی ایران شکل قانونی بدهد و اعتبار از دست رفته انگلیس در افکار عمومی جهانی بر اثر این اشغال را بار دیگر به دست آورد(۳).

متفقین پس از اشغال ایران نیازمند انعقاد قرارداد یا قراردادهایی برای جلب همکاری قانونی ایران ولو پوشالی و ظاهری بودند تا ضمن تغییر عنوان اشغال نظامی به اتحاد بتوانند با کمترین هزینه و مشکلات و مقاومت‌های احتمالی، اهداف و برنامه‌های خود را پیش ببرند. وینستون چرچیل نخست‌وزیر انگلیس در مهر ۱۳۲۰ خورشیدی به استالین رهبر شوروی می‌نویسد: تنها نفعی که ایران برای ما دارد این است که به ما اجازه می‌دهد سدی در برابر پیشروی آلمان‌ها به طرف مشرق ایجاد کنیم و سپس کمک‌های لازم به شما را به منطقه دریای خزر برسانیم. اگر شما می‌خواهید از پنج یا ۶ لشکری که در ایران دارید برای جنگ در جبهه روسیه استفاده کنید ما مسئولیت حفظ نظم را در سراسر ایران و بهبودی وضع راه های این کشور را به عهده می‌گیریم. من از طرف بریتانیا قول می‌دهم که ما با قبول این مسئولیت به هیچ وجه قصد نداریم چه در هنگام جنگ و چه پس از آن امتیازاتی در ایران به ضرر دولت شوروی برای خود به دست آوریم. در هر صورت لازم است هر چه زودتر یک قرارداد سه‌جانبه با ایران امضا شود تا به این ترتیب از وخامت وضع و توسعه اغتشاشات داخلی که منجر به قطع راه ارتباط با شما خواهد شد، جلوگیری به عمل آید. به این ترتیب پیمان سه جانبه ای تنظیم و با تلاش محمدعلی فروغی نخست وزیر و علی سهیلی وزیر امورخارجه در بهمن۱۳۲۰خورشیدی در مجلس تصویب شد(۴) و دولت وقت ایران به ناچار پذیرفت که راه‌ها و وسایل ارتباط زمینی، هوایی و دریایی خود را در اختیار متفقین قرار دهد تا آنان با ارسال تجهیزات از طریق ایران، جبهه شوروی را در برابر آلمان نازی تقویت کنند. در برابر دولت‌های شوروی و انگلیس، تمامیت ارضی ایران را به رسمیت شناختند و متعهد شدند که حداکثر ۶ ماه پس از پایان جنگ، خاک ایران را ترک کنند(۵).

همچنین بر اساس این پیمان استقلال ایران به رسمیت شناخته شد و حقوق گسترده‌ای به متفقین در زمینه استفاده از تسهیلات حمل و نقل ایران و نگهداری هر تعداد سرباز که مورد نیاز باشد، تفویض شد. از طرفی دیگر پیمان مزبور حاکمیت و تمامیت ارضی ایران را مورد تایید مجدد قرار داده، تاریخ خروج فرجامین نیروهای متفقین را از ایران تعیین کرد(۶). به این ترتیب نخستین گام مهم و رسمی برای دوری ایران از سیاست بی‌طرفی و نزدیک شدن به اردوگاه متفقین برداشته شد. یک ماه بعد و در اسفندماه۱۳۲۰ خورشیدی هنگامی که فروغی استعفا کرد و سهیلی از سیاسیون طرفدار غرب کابینه خود را تشکیل داد روابط ایران با دولت ژاپن و دولت ویشی(دولت تحت حمایت نازی ها در فرانسه) را قطع کرد تا فرایند پیوستن ایران به متفقین سرعت بیشتری بگیرد.

الحاق به اعلامیه ملل متحد

ایران به دلیل موقعیت راهبردی خود تجربه تلخی از ۲ جنگ جهانی پشت سرگذاشت و در هر ۲ جنگ مورد هجوم کشورهای خارجی قرار گرفت و با وجود اعلام بی طرفی از طرف این نیروها اشغال شد. بعد از جنگ جهانی اول، ایران نمایندگانی برای شرکت در کنفرانس صلح ورسای فرستاد اما نمایندگان ایران که به امید حضور در کنفرانس و بازپس‌گیری حق کشور به فرانسه رفته بودند نه تنها به کنفرانس دعوت نشدند و حتی اجازه صحبت کردن در مسائل مربوط به ایران نیز به آنها داده نشد و در نهایت با انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلیس در عمل ماموریت آنها با شکست روبرو شد(۷).

چنین تجربه تلخی از مخالفت دولت‌های فاتح جنگ جهانی اول باعث شد تا دولت ایران در جنگ جهانی دوم به فکر جلوگیری از آن شود. از طرفی نیز از آغاز ۱۳۲۲ خورشیدی که متفقین به دولت ایران فشار آوردند که به کلی از حالت بی‌طرفی خارج شده رسماً به آلمان اعلان جنگ بدهد و اخطار کردند که در غیر این صورت ایران نخواهد توانست در کنفرانس های آینده صلح شرکت کند. به همین دلیل نیز دولت ایران ناچار شد به بهانه فعالیت های خرابکارانه مأموران و جاسوسان آلمانی در ۱۷ شهریور ۱۳۲۲ خورشیدی به آلمان اعلام جنگ داد. پس از آن نیز متفقین موافقت کردند که دولت ایران به اعلامیه ملل متحد که در ۱۱ دی ۱۳۲۰ خورشیدی از جانب ۲۶ کشوری که با آلمان در حال جنگ بودند امضا شده بود، ملحق شود و پس از جنگ در کنفرانس های صلح با حقوق متساوی با دیگر دولت ها شرکت کند. ایران نیز بلافاصله در ۲۳ شهریور همان سال الحاق خود را به اعلامیه ملل متحد اعلام کرد و پس از آن آمریکا و انگلیس پذیرش این درخواست را اعلام جنگ رسمی ایران با دول محور دانستند. امضا کنندگان این اعلامیه متعهد شدند که همه امکانات خود اعم از اقتصادی و نظامی را علیه کشورهای محور و به ویژه آلمان نازی و ژاپن به کار گرفته و از هرگونه مخاصمه با یکدیگر و صلح جداگانه با دشنمان مشترک بپرهیزند.

نخستین پرونده ایران در سازمان ملل متحد

پس از الحاق ایران به اعلامیه ملل متحد و در ۱۵ شهریور ۱۳۲۴ خورشیدی، منشور سازمان ملل متحد به اتفاق آراء به تصویب مجلس ایران رسید و ایران به عضویت این سازمان نیز درآمد. از طرفی نیز کنفرانس مسکو در دسامبر۱۹۴۵ میلادی در حل مساله خروج نیروهای شوروی، از ایران ناکام مانده بود و دولت ایران در دی ماه ۱۳۲۴ خورشیدی از شورای امنیت سازمان ملل متحد تقاضا کرد تا به اختلاف میان ایران و شوروی رسیدگی کند تا این نخستین پرونده‌ای باشد که در شورای امنیت سازمان تـازه‌ تـأسیس‌ ملل مطرح شود(۸).

منابع

۱- ذوقی، ایرج(۱۳۶۷)ایران و قدرت‌های بزرگ در جنگ جهانی دوم، تهران، پاژنگ، ۱۳۶۷، ص ۲۸

۲- همانجا

۳- ازغندی، علیرضا(۱۳۷۸). روابط خارجی ایران(۵۷-۱۳۲۰)، تهران: نشر قومس، ص۱۰۵

۴- همان، ص۱۰۷

۵- الول ساتن، ال. پی(۱۳۴۲). رضاشاه کبیر یا ایران نو، ترجمه: عبدالعظیم صبوری، تهران، بی‌نا، صص۵۸۸، ۵۹۱

۶- عظیمی، فخرالدین(۱۳۷۲). بحران دموکراسی در ایران۱۳۲۰-۱۳۳۲، ترجمه، عبدالرضا هوشنگ مهدوی و بیژن نوذری، تهران: نشر البرز، ص۵۹

۷- شیخ الاسلامی، محمد جواد(۱۳۷۲). سیمای احمد شاه قاجار، تهران: نشر گفتار، ص۱۷۱

۸- آقایی، داوود(۱۳۸۱). ایران و سازمان‌های بین‌المللی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۱۰۴

منبع: ایرنا

مطالب پیشنهادی:

نخستین تصاویر از شبنم نعمت‌زاده در دادگاه

واکنش سحر قریشی به درگذشت دختر آبی

ریزش کوه در شهرک باغمیشه تبریز

کلیدواژه: سازمان ملل متحد جنگ جهانی دوم تاریخ ایران

منبع این خبر، وبسایت www.irna.ir است و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه این خبر را شایسته تذکر می‌دانید، خواهشمند است کد ۲۵۰۸۵۲۵۶ را به همراه موضوع به آدرس info@porsyar.com ارسال فرمایید.
با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع مطلب و کاربران است.
خبر بعدی:

یوناما: از هیچ‌ تلاشی برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری افغانستان دریغ نشود

خبرگزاری میزان- هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان یا یوناما روز دوشنبه (۲۵ سنبله) از نهادهای انتخاباتی و امنیتی خواست تا برای دفاع از حق قانونی شهروندان افغانستان برای رأی‌دهی، از هیچ تلاشی دریغ نشود. تاریخ انتشار: 10:27 - 26 شهريور 1398 - کد خبر: ۵۵۰۳۳۲

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری میزان، هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان یا یوناما از نهادهای انتخاباتی و امنیتی خواست تا برای دفاع از حق قانونی شهروندان افغانستان برای رأی‌دهی، از هیچ تلاشی دریغ نشود.

یوناما از کمیسیون مستقل انتخابات و کمیسیون شکایات انتخاباتی می‌خواهد تا تلاش‌هایش با جامعه مدنی، کاندیداها و تمام کسانی که برای برگزاری انتخابات شفاف و با اعتبار کار می‌کنند، پیش از آغاز رأی‌دهی برای اینکه تمام شهروندان افغان رأی دهند، افزایش دهند.

تادامیچی یاماموتو، نماینده ویژه دبیرکُل ملل متحد برای افغانستان گفت: «یک پیام از نمایندگان نشست شورای امنیت ملل متحد درباره افغانستان در هفته گذشته این بود که جامعه بین‌المللی از انتخابات ریاست‌جمهوری که در تاریخ ۲۸ سپتامبر برگزار می‌شود، کاملأ حمایت می‌کنند.

بر اساس این گزارش، نامزدها، نهادهای جامعه مدنی، رسانه‌ها، علمای دینی و دیگران در این بخش نقش مهمی دارند و برای بسیچ ساختن رأی دهندگان، تلاش کنند.

یاماموتو در این باره گفت: «انتخابات معتبر در قلب هر دموکراسی نهفته است و حق رأی‌دهی از بسیاری جهت نمادی از پیشرفت دموکراسی است که در ۱۸ سال گذشته در افغانستان رخ داده‌است.»

یوناما همچنین اعلام کرد که متعهد است مسؤولیتش را برای حمایت از کمیسیون مستقل انتخابات و کمیسیون شکایات انتخاباتی در برگزاری انتخاباتی معتبر، شفاف و همه‌جانبه به رهبری و مالکیت افغان‌ها، انجام دهد.

بر این اساس، تأکید شده‌است که انتظار می‌رود که همه نامزدها و رأی دهندگان سهم خود را در حفظ شفافیت انتخابات و خودداری از جامعیت در هرگونه بی‌نظمی‌های انتخاباتی، ادا کنند.

/انتهای پیام/

دیگر خبرها

  • تحقیق درباره نقش آنگ سان سوچی در سرکوب میانمار ادامه دارد
  • قشم عضو سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UNWTO) شد
  • سازمان سیا چگونه در سیستم فرهنگی نفوذ کرد
  • عقب نشینی ترامپ از موضع جنگ افروزی با ایران
  • قشم عضو سازمان جهانی گردشگری ملل متحد شد
  • چرا سالروز درگذشت شهریار به عنوان روز ادب فارسی انتخاب شد؟
  • گام‌های اقتصادی ـ دفاعی سه متحد
  • رعایت اصل بی‌طرفی در انتخابات برای صیانت از آرا الزامی است
  • اردوغان:حمایت از گروه های تروریستی از سوی هیچ طرفی قابل قبول نیست
  • اعضای هیئت بازرسی انتخابات استان سمنان اصل بی‌طرفی را مدنظر خود قرار دهند
  • گوترش: بر اهمیت گفتگو برای حفظ صلح و ثبات در منطقه تاکید می‌کنم
  • اینک آخرالزمان؛ ظهور نشانه‌های شوروی در آمریکا
  • بلاتکلیفی مستأجران زلزله‌زده کرمانشاهی بعد از گذشت ۲ سال؛ وعده‌ای جدید در راه است؟
  • واگذاری ۴۰ درصد کرسی‌های مجلس قانونگذاری به زنان سودان
  • یادداشت| امر انگلیسی در استعفای رضاخان و سلطنت محمدرضا
  • عبدالله: نهادهای دولتی باید در انتخابات ریاست جمهوری بی طرف بمانند
  • اعلامیه تظاهرات و تحصن احزاب سیاسی سودان
  • اسلام و حقوق بشر/ نظری انتقادی به دعاوی مجتهد شبستری
  • برنامه جهانی سازمان ملل برای حفاظت از اماکن عبادی و دینی