مشاهده اخبار داغ روز

فرارو- افزایش قیمت و سهیمه بندی بنزین با مخالفت‌هایی همراه بوده است. هرچند دولت اعلام کرده است تمام در آمد حاصل از این طرح به مردم پرداخت می‌شود، اما با توجه به تجربه تاریخی از افزایش قیمت سوخت به نظر می‌رسد مردم افزایش قیمت‌ سایر کالاها و خدمات را حتمی می‌دانند. اما دولت برای کاهش فشار این طرح بر مردم چه سیاست‌های تکمیلی می‌تواند انجام دهد؟

به گزارش فرارو، بامداد جمعه ۲۴ آبان قیمت بنزین سهمیه‌ای (۶۰ لیتر در ماه برای خودرو‌های شخصی) از ۱۰۰۰ به ۱۵۰۰ تومان افزایش یافت و بنزین آزاد نیز ۳۰۰۰ تومان قیمت‌گذاری شد.

دولت اعلام کرده است منابع حاصل از آن را که حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بین ۱۸ تا ۱۹ میلیون خانوار هدف توزیع خواهد کرد.

همچنین قرار است به تاکسی‌ها و تاکسی‌های اینترنتی سهیمه داده شود. عضو هیأت عامل سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای در این زمینه گفت: «سهمیه سواری‌های کرایه عمومی بین شهری با پلاک «ع» ماهانه ۷۵۰ لیتر برای ناوگان تک‌سوز و ۴۵۰ لیتر برای ناوگان دوگانه سوز اختصاص یافت.» به گفته مهران قربانی «سهمیه شش روز باقیمانده آبان‌ماه و همچنین آذرماه این ناوگان تا ابتدای آذرماه امسال در کارت سوخت آن‌ها شارژ می‌شود.»

هرچند این اقدامات برای کاهش فشار این طرح به مردم در نظر گرفته شده است، ولی بر خی کارشناسان معتقدند تجربه تاریخی مردم نشان می‌دهد افزایش قیمت سوخت تاثیر خود را بر سایر قیمت‌ها می‌گذارد و این هزینه بسیار بیش از سود حاصل از دریافت یارانه خواهد بود.

مبلغ واریزی در طرح حمایتی دولت برای خانوار‌های تک نفره ۵۵ هزار تومان، دو نفره ۱۰۳ هزار تومان، سه نفره ۱۳۸ هزار تومان، چهار نفره ۱۷۲ هزار تومان و پنج نفره و بیشتر ۲۰۵ هزار تومان است.

دکتر علی دینی ترکمانی، استاد اقتصاد در مورد تاثیر افزایش قیمت سوخت بر مردم به فرارو گفت: به هر حال مردم یک تجربه‌ای پشت سر دارند و بر مبنای آن تجربه ارزیابی آن‌ها این است که این سیاست روی وضع رفاهی آن‌ها تاثیر منفی می‌گذارد. درست است که بر اساس سیاست اعمال شده درآمد قرار است به صورت یارانه نقدی به ۱۸ میلیون خانوار پرداخت شود، ولی ارزیابی مردم این است که تاثیر منفی این سیاست از طریق افزایش مستقیم قیمت بنزین و بعد افزایش غیر مستقیم قیمت‌های دیگر بیش از نفعی است که از دریافت یارانه نقدی می‌توانند ببرند. طبیعی است که مخالف هستند و به نظر می‌رسد این مخالفت و اعتراض قابل درک است.

این کارشناس مسائل اقتصادی در مورد اقدامی که دولت در جهت سیاست تکمیلی می‌تواند انجام دهد گفت: یک راهکار این است که دولت وعده یارانه خیلی بیشتری بدهد. فرض کنید دو یا سه برابر چیزی که از این طریق می‌توان به دست آورد. خب در این صورت مساله تامین مالی و کسری بودجه پیش می‌آید. بنابر این راهکار قابل طرحی است، اما منطقی نیست و طبیعی است که دولت نمی‌تواند چنین کاری انجام دهد.

دینی ترکمان افزود: یک راهکار دیگر که احتمال وقوع دارد و می‌تواند منطقی باشد این است که نرخ را دولت تعدیل کند. واقعیت امر این است که سهمیه ۱۵۰۰ تومان و آزاد ۳۰۰۰ هزار تومان افزایش قابل توجهی است. بنابر این شاید منطقی‌تر این باشد که ۳۰ لیتر با همان قیمت ۱۰۰۰ تومان داده شود و بقیه آزاد شود. برای مثال بشود ۱۵۰۰ تومان. با توجه به اینکه دولت اعلام کرده کل منایع حاصل را به خانوار بر می‌گرداند. بنابر این منطقی است که از طریق گفتگوی ملی قیمت را تعیین کند و ببیند نظر مردم چیست که خب در یکی دو روز گذشته مردم نظر خود را در قالب اعتراض‌ها اعلام کردند.

این استاد اقتصاد ادامه داد: اگر دولت هدف درآمدی ندارد می‌توان گفت هدف افزایش قیمت این است که جلوی قاچاق را بگیرد یا از این طریق مصرف بیش از اندازه بنزین را کنترل کند. تجریه نشان می‌دهد افزایش قیمت تاثیرات مُسکن مانند دارد. خیلی سریع تاثیر خود را از دست می‌دهد. برای مثال میزان مصرف بنزین در اتومبیل شخصی ممکن است کاهش پیدا کند، ولی بعد وقتی قیمت آژانس و اسنب و حمل و نقل عمومی افزایش پیدا کند دوباره ماشین شخصی صرفه پیدا می‌کند و مردم دوباره از ماشین شخصی استفاده می‌کنند.

دینی ترکمانی گفت: در مورد مساله قاچاق، بحث اصلی روی قاچاق سازمان یافته است که باید رسیدگی شود. آن قاچاقی هم که کسی برای تامین نان شب انجام می‌دهد بحث دیگری است که باید بازار کار درست شود. بنابر این با یک نظام سیستماتیک نظام‌مند این سیاست قیمتی راهکار درستی برای مواجه با قاچاق و کاهش مصرف نیست. این هم اگر در نظر بگیریم شیب افزایش قیمت باید منطقی باشد.

این کارشناس اقتصادی در مورد وضعیت تاکسی‌ها و تاکسی‌های اینترنتی گفت: مساله این است که اگر سهیمه تاکسی‌ها هم به صورت یارانه‌ای پرداخت شود متوسط قیمت حمل و نقل خصوصی افزایش پیدا می‌کند. بخشی از حمل و نقل غیر از تاکسی‌ها است. افرادی که شغل ندارند و به خصوص در شهر‌های بزرگ از این طریق امرار معاش می‌کنند. طبیعی است وقتی آن‌ها قیمت را افزایش دهند تاکسی‌ها هم به رغم اینکه قیمت سوخت آن‌ها افزایش نمی‌یابد، اما تمایل وجود دارد که با آن قیمت خود را منطبق کنند بنابر این خواه ناخواه این قیمت افزایش پیدا خواهد کرد. همین الان هم پیدا کرده است. بنابر این منطبق بر تجربه سال‌های گذشته است و لذا این که فکر کنیم با سهیمه این اتفاق نمی‌افتد بحث درستی نیست.

دینی ترکمان گفت: ضمن اینکه بحث سهمیه به خاطر اختلاف قیمتی که وجود دارد راننده‌های تاکسی ممکن است درگیر مخاطرات اخلاقی یا ملاحظاتی بشوند و بخواهد بنزین سهمیه‌ای را در بازار آزاد بفروشد؛ لذا مشکل کمبود وسایل حمل و نقل عمومی پیش می‌آید. اگر تجربه گذشته را مبنا قرار دهیم معمولا این اتفاقات رخ داده است و بعید نیست در روز‌های آینده باز رخ دهد.

این استاد اقتصاد در پایان گفت: همین الان که اعلام شده که کل پول به صورت یارانه نقدی پرداخت می‌شود مردم معترض بوده اند، اگر اعلام کنند این پول بر نمی‌گردد و می‌رود برای زیر ساخت ها، نقد را به نسیه دادن است و طبیعی است که اعتراضات می‌توانست خیلی بیش از چیزی باشد که در این یکی دو روز رخ داده است. بنابر این دولت چاره‌ای ندارد جز اینکه این کار را انجام دهد. دولت می‌خواهد از نظر خودش هم قیمت را تعدیل کند هم رضایت اجتماعی کسب کند. اما به این دلیل که عرض کردم یعنی تجربه تاریخی که مردم دارند یعنی هزینه‌های این سیاست بیش از نفعی است که از یارانه نقدی عاید می‌شود، طبعا مخالف هستند. اثرات مثبت افزایش قیمت بنزین

در روزهای اخیر بسیار درباره اثرات منفی افزایش قیمت بنزین سخن گفته شده است اما درباره اثرات مثبت آن کمتر حرفی زده شده است. در همین رابطه علی سرزعیم اقتصاددان به دفاع از  طرح افزایش قیمت بنزین پرداخته است. سرزعیم انتقاداتی به نحوه اجرای طرح دارد اما از کلیت آن دفاع می کند.

او در این باره به خبرآنلاین گفت: «این سیاستی است که سختی‌های در کوتاه‌مدت برای ۵ دهک بالای جامعه دارد و منافعی نیز برای ۵ دهک پایین جامعه در پی دارد. ۵ دهک بالای جامعه که عموما خودرو دارند، یعنی نیمی از جامعه ایران خودرو دارد، نمی‌خواهند تغییری در وضع موجود رخ دارند. گروهی هم که ضعیف‌تر و در استان‌های دورافتاده هستند، نمی‌توانند منافع خود را بیشتر نشان دهند و پیگیری کنند.»

این کارشناس اقتصادی درباره این که چرا باید از سیاست افزایش قیمت بنزین دفاع کرد، گفت: «چون در کوتاه‌مدت به فقرزدایی کمک می‌کند؛ گرچه رفاه نیمه بالای جامعه را تا حدی پایین می‌آورد. اما اگر این سیاست را اجرا نکنیم، فقر نیمه پایین جامعه با سرعت بیشتری صورت می‌گیرد.»

سرزعیم تاکید کرد: "ما برای حفظ قدرت خرید یا افت کمتر قدرت خرید دهک‌های پایین جامعه، به این سیاست در کوتاه‌مدت تن دهیم. این سیاست البته در بلندمدت اثرات بیشتری به دنبال دارد که حداقلی‌ترین آن، مربوط به آلودگی هوا است. ما هر زمان که با آلودگی هوا مواجه می‌شویم، باید به این سوال فکر کنیم که در نهایت چه زمانی باید این مساله را حل کنیم."

وی متذکر شد: «هیچ راهی جز این‌که قیمت بنزین را بالا ببریم و بخشی از منابع آن را صرف توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی بیاوریم، وجود ندارد. بیشتر کشورهای دنیا که مشکل ترافیک را حل کرده‌اند، از این راه رفته‌اند.»

او معتقد است که "خیلی زودتر از این‌ها باید قیمت سوخت بالا می‌رفت و متاسفانه دولت دیر عمل کرد، اما باز هم امروز بهتر از فرداست."

سرزعیم از تاکتیک دولت برای اجرای طرح انتقاد کرد و گفت: «به نظر من دولت اول باید پول را واریز می‌کرد و بعد قیمت را بالا می‌برد. ما اول می‌توانستیم پول چاپ کنیم و بعد از محل درآمد بنزین، پول را پس بدهد. می‌شد فعلا این کار را کرد و منطقی هم بود.»

او افزود: "اما و اگرها برای قبل از هر داستانی است و اگر الان به اما و اگر بپردازیم، یعنی این‌که ما هیچ‌گاه در ایران به اصلاحات اقتصادی نپردازیم و همین‌طور آرام آرام وضعمان بدتر شود."

این کارشناس اقتصادی درباره بازتوزیع درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین تصریح کرد: «عین یارانه نقدی است. مکانیزم آن هم این‌گونه است که با توجه به این‌که هر ماه پرداخت نقدی یارانه‌ها را داریم، به این گروه کمک حمایتی پرداخت خواهد شد.»

سرزعیم درباره یارانه‌های پنهان عنوان کرد: "ما اگر همه یارانه‌های دولت را حذف کنیم و به مردم پول نقدی بدهیم، عدد آن تا ۷۰۰، ۸۰۰ هزار تومان به هر نفر می‌گویند می‌رسد، کف آن را می‌گویند ۵۰۰ هزار تومان است. ما تا این‌جا خیلی فاصله داریم."

یک پیشنهاد متفاوت عباس عبدی فعال سیاسی اصلاح طلب هم امروز در یادداشتی ضمن دفاع از سیاست افزایش قیمت بنزین، ایده دولت را به چالش کشید. عبدی در یادداشت خود عنوان کرد که از او هم در این رابطه نظرخواهی شده و پیشنهادش چیز دیگری بوده است.    این فعال سیاسی اصلاح طلب در این رابطه نوشت: «سیاست اخیر گرچه منافع محدودی دارد ولی مشکل سوخت و انرژی را حل نمی‌کند زیرا با وجود قیمت‌گذاری و دو نرخی بودن به تنهایی برای شکست هر سیاستی در انرژی کافی است.»   به عقیده او "هر طرحی در زمینه انرژی باید معطوف به این هدف باشد که یک بار برای همیشه مساله قیمت‌گذاری انرژی را حل کند."   پیشنهاد این تحلیلگر اصلاح طلب این است: «برای هر خانوار سبد انرژی تعریف کرد و این ایده را از بنزین آغاز کرده سپس اقلام دیگر مثل گازوییل، گاز و برق را به مرور به آن اضافه کرد. براساس این سبد انرژی دولت حق افزایش درآمد از فروش آن‌ها را ندارد مگر در حد هزینه‌های تولید و سهم هر خانوار یا فرد را از هرکدام از این انرژی‌ها و ابتدا از بنزین را به خانوار تحویل می‌دهد، این تحویل به همان قیمت لیتری هزار تومان است. هر خانوار مالک این سبد است و هر کاری که خواست با آن انجام می‌دهد. آن را در بازار انرژی می‌فروشد یا خودش مصرف می‌کند. برای نمونه اگر به هر فرد ۲۵ لیتر بنزین در ماه تعلق گیرد، روزانه حدود ۷۰ میلیون لیتر بنزین سهم این سبد می‌شود.» یارانه بنزینی خیانت است باید کوپن داد احمد توکلی اقتصاد دان اصولگرا هم از منتقدان طرح به حساب می آید. توکلی در گفت و گویی با خبرگزاری فارس به تشریح دیدگاه های خود در این باره پرداخته است.   توکلی ضمن انتقاد از نحوه اجرای طرح و عدم اطلاع رسانی پیش از اجرا ایجاد شوک در جامعه، درباره اینکه این طرح به اهداف خود برسد نیز شک و شبهه دارد.   توکلی درباره اینکه آیا این طرح می تواند مانع از قاچاق بنزین شود، گفت: «سیاست قیمتی به تنهایی نمی‌تواند جلوی قاچاق بنزین را بگیرد، اما سهمیه بندی سوخت و کارت هوشمند سوخت می‌تواند قاچاق بنزین را کنترل کند.»   به عقیده این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزایش قیمت در کاهش مصرف بنزین هم تاثیر زیادی نخواهد داشت. توکلی گفت: «بنزین همانند دارو و نان کالایی کم کشش است. کالای کم کشش کالایی است که تغییر قیمت تاثیری در تقاضا و مصرف آن ندارد و حساسیت متقاضی نسبت به تغییر قیمت کم است. یعنی افزایش قیمت، تاثیر کمی در کاهش تقاضا دارد.»   توکلی همچنین حذف کارت سوخت در ابتدای دولت روحانی را "خیانت" دانست. او البته معتقد است یک خیانت دیگر هم در طرح اخیر افزایش قیمت بنزین صورت گرفته است و آن  پرداخت یارانه بنزین تا 205 هزار تومان است.   این عضو مجمع تشخیص در این باره گفت: «آقای احمدی نژاد زمانی می خواست یارانه را به 250 هزار تومان افزایش دهد. ما از این فاجعه جلوگیری کردیم. اعتراض ما این بود که چرا به همه یارانه می‌دهید و چرا می خواهید آن را افزایش دهید. پرداخت یارانه 250 هزار تومانی ناپایدار و برای تولید مرگبار بود. وقتی با افزایش قیمت بنزین ، برای چند ماه به خانوارها یارانه بیشتری پرداخت می کنید این یارانه را مردم درآمد دائمی تلقی می‌کنند و قطع آن بسیار دشوار و نشدنی است. آن وقت با نوسان قیمت نفت، اقتصاد دولت زمین گیر می‌شود.»   این نماینده پیشین مجلس ادامه داد که در آن زمان همراه با چند اقتصاددان با نگارش نامه به رهبر انقلاب با آن طرح مخالفت کرده و آن را "خیانت" دانستند و به این ترتیب مانع از اجرای آن شدند. توکلی گفت: «حال دولت کنونی می‌خواهد همان کار آقای احمدی نژاد را انجام دهد.»   اما پیشنهاد توکلی چیست؟ او در این باره اظهار کرد: «هنگامی که مردم تحت فشارند و دولت می خواهد کالاهای ضروری مانند گوشت و شیر را به بدهد و مردم مصرف حداقلی داشته باشند، باید یارانه کالایی داده شود نه نقدی. به نظر من حمایت نقدی از ۱۸ میلیون خانوار توسط دولت سیاست غلطی است و باید به جای آن حمایت کالایی و کوپن غذا به این خانواده ها داده شود در غیر این صورت در آینده نزدیک هزینه سنگینی بر دوش جامعه برای برای جبران عقب ماندگی های ناشی از سوء تغذیه این روزها می‌گذارد.»    

منبع: فرارو

جان‌باختگان اعتراضات چه افرادی هستند؟| مردم می‌خواهند بدانند چه اتفاقی افتاده است

جهانگیری: مردم با سیلی صورت خود را سرخ نگه داشتند| آمریکا گلوگاه‌های اقتصاد کشور را بسته| شرایط کنونی جزو سخت‌ترین شرایط پس از انقلاب است| کشورهای دوست هم نفت ایران را نمی‌خرند

عارف: ابهاماتی در کشته‌ها وجود دارد/ با شفافیت اطلاع رسانی شود

حذف تیربرق‌های با نشان «شیر و خورشید» در تهران+عکس

فیلم | سقوط پل هوایی در میدان امام حسین(ع) مشهد

منبع این خبر، وبسایت fararu.com است و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه این خبر را شایسته تذکر می‌دانید، خواهشمند است کد ۲۵۸۲۳۲۲۴ را به همراه موضوع به آدرس info@porsyar.com ارسال فرمایید.
با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع مطلب و کاربران است.

کلیدواژه: قیمت بنزین بنزین گرانی بنزین

خبر بعدی:

چرا توده‌های مردم به افزایش قیمت سوخت اعتراض دارند؟

تین نیوز

از نیجریه تا پاکستان و مصر و... و اخیرا ایران ظاهرا بهای سوخت، بهانه خوبی برای اعتراض است. دولت‌های به ستوه آمده از پرداخت «یارانه پنهان»، دست به کار جهش قیمت سوخت در جهت تغییر الگوی مصرف و صرفه‌جویی در هزینه‌ها می‌شوند، درحالی که جامعه یا حداقل بخش‌هایی از آن، این جهش را پاسخ می‌دهند.

به گزارش تین نیوز به نقل از اعتماد، جهش بهای سوخت می‌تواند به واکنش‌های توده‌ای منجر شود، جایی که شهروندانِ نامتشکل، به یک‌باره به خیابان می‌ریزند. مشکل کجاست؟ چرا سوختِ اصطلاحا ارزانی که نصیب خودروداران (به عنوان اقلیتی از جامعه) شده و در قالبِ برخورداری بیشترِ طبقات مرفه از خودرو، قاعدتاً بیشتر به جیب آنها می‌رود، این گونه توده‌ها را به خیابان می‌کشد؟ مگر نه آن است که متضررین اصلی این جهش قیمت، خودرودارانِ به نسبت مرفه هستند؟ «یارانه پنهان» را اقتصاددانانی که خود را جریان اصلی می‌نامند، معرفی کرده‌اند. این یارانه نه از سیاست مشخص دولت برای پرداخت یارانه بلکه براساس مابه التفاوت قیمت داخلی و خارجی (بین‌المللی) کالا و ضرب آن در میزان مصرف به دست می‌آید. 

از نظر این اقتصاددانان قیمت‌گذاری زیر قیمتِ تعادلی بازار درباره کالاهایی مانند بنزین نه تنها موجب اتلاف منابع و مصرف بالای بنزین و قاچاق سوخت در مرزها خواهد شد بلکه اساسا یارانه‌ای است در خدمت حمایت از طبقات مرفه. صرف‌نظر از تفاوت سوخت و سایر کالاها و نیز امکان فنی صدور همه مازاد، این تحلیل بر لزوم آزادسازی قیمت سوخت و حذف یارانه پنهان تاکید دارد. حتی اگر سوختِ اصطلاحا ارزان را پرداخت یارانه پنهان تلقی کرده و آن را حمایت از طبقات مرفه بدانیم، هر سیاستی که متضمنِ قطع یارانه‌ها باشد، برای توده‌ها حساسیت‌زا خواهد بود. صرف‌نظر از ضعف‌ تحلیل‌های نابرابری مصرف سوخت قطع یارانه‌ها می‌تواند پشتیبانی سیاسی توده‌ها را سست کند. اگر توده‌ها، سوخت ارزان را نه رفاه دیگری که رفاه خود تلقی کنند، واکنش آنها به گرانی سوخت، همدلانه نخواهد بود.

حال چه باید کرد؟ اقتصاددانانِ مذکور، با مفروض گرفتن اهداف حمایتی دولت‌ها، تغییر شیوه حمایت را هدف گرفته و توصیه رایج آنها تغییر شیوه حمایت از یارانه قیمتی به «یارانه نقدی» است. در نگاه آنها، اگر به جای پرداخت ضمنی، پرداختِ مستقیم صورت گرفته و به مصرف‌کننده اجازه داده شود که خودش محل مصرف یارانه‌اش را تعیین کند، او رفاه بیشتری به دست خواهد آورد. همچنین یارانه مستقیم، سهم بیشتری به طبقات کم‌درآمد خواهد داد، بنابراین به‌طور خلاصه، آزادی انتخاب، نسبت به حمایت غیرانتخابی، گزینه بهینه‌تری خواهد بود. به نظر می‌رسد که تغییر قیمت بنزین در ماه گذشته، تمام و کمال در راستای این تحلیل صورت گرفته باشد. در سیاست فعلی، اصلاح الگوی مصرف و دستیابی به روش حمایت بهینه مدنظر قرار گرفته بود، حال چرا باز شاهد چنان واکنشی در جامعه بودیم؟ این معمایی است که ذهن بسیاری را به خود مشغول داشته است.

دلیل اعلام غافلگیرانه

این دلیل شاید مشهورترین و شناخته شده‌ترین دلیل ذکر شده باشد. اینکه اجرای یک‌باره طرح، موجب غافلگیری شد. چرا دولت طرح را یکباره و در شب جمعه کلید زد؟ این پاسخ را البته بسیار شنیده‌ایم و بسیاری از دولتمردان هم برای تبری جستن از این طرح، خود را در این بی‌خبری سهیم عنوان می‌کنند. اما گرچه غافلگیری بلاگردان همه ایرادات شده است، اما فهم علت این غافلگیری آنگاه که به واکنش هیجانی جامعه به شایعه افزایش قیمت بنزین در اردیبهشت ماه بازگردیم چندان سخت نخواهد بود. سهمیه بندی و افزایش یکباره 50 و 200 درصدی قیمت، نوعی اعمال شوک قیمتی است اما وقتی این شوک با احتمال واکنش هیجانی جامعه مواجه باشد، اجرای غافلگیرانه می‌تواند راهکارِ منطقی تلقی شود. وقتی برای درمان دردهای اقتصاد ایران، شوک توصیه شود، اجرای غافلگیرانه و یک‌باره هم می‌تواند وجه دیگری از اعمال شوک تلقی شود.

چرا نباید قبل از گرانی؛ یارانه پرداخت می‌شد؟

«اجرا» البته از وجهی دیگر نیز تقصیرکار معرفی شده، آن هم اینکه پیش از اجرا پولی پرداخت نشد. پرداخت پول شاید در اطمینان‌بخشی به جامعه مفید می‌بود اما این یکی هم البته چندان قابل پذیرش نیست زیرا حداقل دو مساله را نادیده می‌گیرد. اول اینکه دولت‌ها معمولا در هنگام مواجهه با کسری بودجه و لزوم صرفه جویی به سراغ اتلاف منابع می‌روند، درواقع دولتی که منابع کافی دارد، دست به شوک درمانی نمی‌زند! سخنرانی رییس‌جمهور درباره کسری بودجه 300 هزار میلیاردی دولت برای سال 1399، یک هفته به اجرای سیاست، تبیینی کاملا معنادار از رویکرد دولت به مساله ارایه می‌دهد. دوم اینکه انتظار پرداختِ پیش از دریافت از دولت، یعنی توزیع یارانه نقدی بدون کسب منابع حاصل از افزایش قیمت، نه با منطقِ بودجه‌ریزی (تعیین تمام مخارج دولت در سند بودجه در ابتدای سال) جور در می‌آید، نه با منطقِ دولتِ دچار کسری بودجه! تحلیل‌هایی که بر قیمت متمرکز هستند، تمام ساختارها و الگوهای زیستی که در جهان واقعی بر اثر ساختار قیمت قبلی و به تدریج شکل گرفته‌اند و تغییر آنها به آسانی ممکن نیست را نادیده می‌گیرند.

وقتی الگوی زیست و فعالیت در شهری مثل تهران، به‌شدت بر هزینه رفت و آمد (طی مسیرهای روزانه تا 40 کیلومتر برای جابه‌جایی بین محل کار و منزل) روبه‌رو است، افزایش چند برابری قیمت، قطعا زیربخش‌هایی از شهروندان را به‌شدت متضرر خواهد ساخت. شوک، حتی اگر با پرداخت نقدی همراه باشد، پرداختی مساوی است که منتفعین را صرفا صاحب مبلغی پول می‌سازد، در حالی که متضررین را بعضا به سختی و مرارت می‌کشاند. این تغییر در اصطلاح اقتصادی، برای همه افراد، بهینه «پاره‌تو»یی نبوده و منتفعین نمی‌توانند زیان‌دیدگان را جبران کنند. اعتراضات در شهرهای اقماری تهران، شیراز، اصفهان و دیگر کلانشهرها، اهمیت این تحلیل را جدی‌تر می‌سازد. دیگر آنکه، شوک به قیمت سوخت، در شرایطی که الگوی توسعه به‌شدت با هزینه حمل و نقل آمیخته شده، تبعات تورمی در پی خواهد داشت. شهروندان که تبعات تورمی افزایش قیمت‌های قبلی سوخت را در حافظه خود ثبت کرده‌اند، به جای آثار رفاهی، آثار تورمی را مبنای درک خود از سیاست می‌سازند.

تلاش دولت برای تشدید قیمت‌گذاری و کنترل دستوری قیمتِ سایر کالاها در پی آزادسازی قیمت بنزین، در شرایطی که تحلیل اقتصادی متعارف، آزادسازی قیمت سوخت را اقدامی در جهت آزادسازی قیمت کالاها معرفی می‌کند، کاستی‌های تحلیلی این رویکرد را به خوبی نشان می‌دهد. تورم، به ویژه تورم‌های دورقمی، مجرایی است که بیشتر از هر کس، دلالان و سفته بازان و گروه‌های دارای قدرت قیمت‌گذاری از آن منتفع می‌شوند، درحالی که گروه‌های دستمزدی و با حقوق ثابت (که اکثریت جامعه) را تشکیل می‌دهند، مهم‌ترین بازندگانِ آن هستند. آن بهبودِ رفاهی وعده داده شده وقتی با حافظه شهروندان از اثر تورمی شوک قیمتِ سوخت آمیخته شود، افسون‌گری و جلوه‌گری‌اش را برای آنها از دست خواهد داد.

ضعف سرمایه اجتماعی

اما تحلیل دیگری که می‌تواند تفاوت شدت واکنش‌ها به شوک‌های قیمتی را تبیین کند، سرمایه اجتماعی است. سیاستمدارانی که همواره با وعده بهبود روی کار می‌آیند اما در تحقق آن ناکام می‌مانند، اعتماد جامعه به خود را سلب می‌کنند.

این گونه است که در هنگام ناتوانی در علاج کسر بودجه‌ها به سراغ قیمت سوخت می‌روند. شاید این تعبیر چندان نادرست نباشد که مهم‌ترین خدماتی که توده‌ها در چنین جوامعی از دولت‌ها می‌گیرند، همین قیمت‌های نسبتا ارزانِ سوخت باشد، در چنین جوامعی وقتی دولت‌های بی‌انضباطِ عادت کرده به بریز و بپاش‌های برآمده از درآمدهای نفتی، به یک‌باره بهای سوخت و ناکارایی قیمتی را مهم‌ترین مانع توسعه کشور عنوان می‌کنند؛ نباید انتظار داشته باشند که استدلال‌های آنها، چندان مورد اقبال عمومی قرار بگیرد و استدلال آنها باورپذیری اندکی دارد. البته تحلیل اقتصادی صرف، می‌تواند با بیرون گذاشتن همه جزییات از تحلیل، ماهیت روابطِ اجتماعی پشت سر یارانه‌ها و تفاوت جوامع را بیرون از تحلیل بگذارد، اما در دنیای واقعی چنین تحلیلی مفید فایده نخواهد بود.

شدت واکنش‌ها به شوک قیمت بنزین و تخریب‌گری اعتراضات آبان 98 البته ابعادی فراتر از تحلیل اقتصادی- اجتماعی این سیاست دارد، اما این نکته مهم است که توصیه سیاستی را باید در متن واقعیات اجتماعی صورتبندی کرد، نمی‌توان هیچ درکی از تبعات شوک، یا راهکاری برای ارتقای سرمایه اجتماعی نداشت و از آن طرف، با نادیده گرفتن پیامدهای سیاست، شوک درمانی را برای گره‌گشایی از کار فروبسته دولت توصیه کرد.

 

آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید

دیگر خبرها

  • اطلاع‎رسانی و آمادگی اجرایی گرانی بنزین با اشکالات اساسی همراه بود/ عامل قدرت و پیروزی «روحانی» اصلاح‎طلبان بودند
  • میرکیانی: من کمالِ «حکایت‌های کمال» هستم
  • مسئولین مواظبت کنند، گرانی اضافه نشود
  • دولت برای افزایش قیمت بنزین به مصوبه مجلس نیاز نداشت
  • افزایش قیمت خودرو در بازار بعد از گرانی بنزین/ بازار خودرو راکد است
  • کارهایی که باعث کاهش آی کیو می شود
  • افزایش قیمت کالاها بخاطر بنزین طبیعی است!
  • چرا کارگران با گرانی بنزین مخالفند ؟
  • چون مجلس مخالف افزایش قیمت بنزین بود از مسیر موازی این کار را انجام دادند/ بسیاری از قسمت‌های اقتصاد از خود مجلس هم پنهان است
  • قیمت خودرو دوباره صعودی شد/ افزایش قیمت کالاهای مصرفی پس از افزایش قیمت بنزین/ ارز ۴۲۰۰ تومانی دولت به نفع رانت‌خوار تمام می‌شود
  • بازار داغ بمب های متحرک در سردی قیمت بنزین
  • محمود صادقی: چون مجلس مخالف افزایش قیمت بنزین بود از مسیر موازی انجام شد
  • طبیعی بودن افزایش قیمت‌ها به روایت وزیر کشور/ تکذیب سخنان علی مطهری توسط واعظی و ربیعی/توکلی: افزایش قیمت بنزین پس از چند بار تکذیب، فریب مردم بود
  • تضمین دولت برای واریز یارانه معیشتی در سال‌های آینده چیست؟
  • کسری بودجه صادرات بنزین را می‌بلعد؟
  • روایت تسنیم از اوضاع قیمت‌ها در بازار بیرجند؛ تب گرانی در شهر از برنج تا گوجه فرنگی
  • تداوم خودکفایی قطعه‌سازان به یارانه بنزین
  • دو پیشنهاد سعید لیلاز به دولت قبل از افزایش قیمت بنزین/ یارانه حمایتی یا کوپن بدهیم
  • چرا دولت از دانه‌درشت‌ها مالیات نمی‌گیرد؟/ کسری بودجه صادرات بنزین را می‌بلعد؟/ تداوم خیال‌پردازی در بودجه ۹۹