Web Analytics Made Easy - Statcounter
به نقل از «ایسنا»
2022-08-10@02:46:41 GMT

لاک تراشی، هنری اصیل نزد مردمان شمال ایران

تاریخ انتشار: ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ | کد خبر: ۳۲۲۰۸۹۰۴

لاک تراشی، هنری اصیل نزد مردمان شمال ایران

ایسنا/گلستان لاک تراشی از هنرهای اصیل و سنتی مردم خطه شمال ایران محسوب می‌شود. روستاییان ساکن مناطق جنگلی درگذشته لوازم و ابزار موردنیاز روزمره خود را بیشتر از چوب تهیه می‌کردند و در این کار از تبحر خاصی برخوردار بودند.

استادکاران با استفاده از ریشه و تنه درختان جنگلی بدون بهره‌گیری از ابزار کار مدرن و با ابزاری مانند تیشه و مغار، ظروف چوبی مانند پارچ، لاکچه، لاک نان، لاک قند ریزکن، کَچِه، کوچِلِر، آب گردان، کِتِرا و .

.. که با نقوش اسطوره‌ای و الهام گرفته از طبیعت اطراف منقوش می‌شود، تولید می‌کنند در واقع لاک ظرفی بزرگ شبیه به تشت بوده و معمولاً از آن برای سابیدن کشک و یا خمیر کردن نان استفاده می‌کنند.

می‌توان چنین گفت که لاک تراش‌ها خراطان ماهری هستند و هنر لاک تراشی، هنر ابتکاری جنگل‌نشینان است و آنان با شناختی که از انواع درختان جنگلی دارند برای ساخت مصنوعات چوبی از چوب درختانی چون ونو، نمدار و انجیلی استفاده می‌کنند و با کمک گرفتن از ابزار کار بسیار ابتدایی، آثار زیبایی خلق می‌کنند.

هنرمندان لاک تراش به دلیل نرمی چوب درختان پهن برگ به راحتی می‌توانند بر روی آنان کار کرده و فرم و شکل دلخواه را ایجاد کنند، همچنین این گونه از درختان در برابر خشکی و رطوبت عکس‌العمل ناچیزی از خود نشان می‌دهند و در مقابل پیچیدگی، کج شدن و ترک خوردن مقاوم هستند. در بین درختان پهن برگ، تراش و فرم دهی به چوب درختان «ون» و «آزاد» به دلیل سختی آوندهای آنان بسیار مشکل است اما ظروف ساخته شده از آنها بسیار مقاوم بوده و از کیفیت بهتری برخوردار است.

استاد لاک تراش مراحل کار خود را به این ترتیب آغاز می‌کند که پس از برش چوب، متناسب با ابعاد ظرف و به کمک تبر فرم اولیه محصول را کاملاً ذهنی و بر اساس تجربه شکل داده، آنگاه از ابزارهایی چون تیشه، اسکنه، ماتِکِل (ابزاری است شبیه به تیشه با تیغه بلندتر و لبه‌ای جمع شده که به‌منظور تراش داخل ظروف استفاده می‌شود)، موش رنده (رنده دستی)، کِتِنا (ابزاری چوبی شبیه به چکش) و... به خالی کردن داخل ظرف و فرم دهی آن اقدام می‌کند.

هنگامی که ظرف به شکل دلخواه درآمد، مراحل تکمیلی کار انجام خواهد شد. بدین ترتیب که با رنده دستی اضافات بخش‌هایی چون دسته قاشق یا میله عصا را برداشته و با سوهان چوب ساب سطح محصول را صاف می‌کنند. پرداخت نهایی نیز با تیغه تبر که نقش لیسه را ایفاء می‌کند، اتفاق می‌افتد. جهت نقش اندازی بر روی چوب‌ نیز از همان ابزار ابتدایی و ساده همچون مته دستی یا ابزارهای نوک تیز برای خراشاندن و ایجاد نقش استفاده می‌کنند.

مرحله پایانی لاک‌تراشی را می‌توان مرحله جوشاندن محصول در ظرف شیر عنوان کرد. ظروف چوبی مانند جوله و قاشق، لاک و ... را برای زیباتر شدن و برای بالا بردن مقاومت چوب در برابر آفت‌ها، در دیگی پر از شیر بروی اجاق هیزمی گذارده و به مدت کوتاه می‌جوشانند. در طی این مرحله رنگ چوب نیز به قرمزی متمایل می‌شود که موجب خوش رنگ شدن ظرف می‌گردد.

 همان‌طور که می‌دانید امروزه در مناطق جنگلی کشورمان به‌ویژه مناطق شمال، هر کجا که دسترسی به درختان جنگلی چون نمدار و شمشاد و... امکان‌پذیر باشد می‌توان نشانه‌هایی از تراشیدن ظروف چوبی و لاک و جوله و ... را یافت. شیوه تولید شاید در همه نقاط تا حدی یکسان باشد اما آنچه که آنها را از هم متمایز می‌کند بهره گرفتن از مواد اولیه یا نقوش یا تکنیک‌های حفاظتی موجود در هر منطقه است. به عنوان مثال در مازندران جهت تغییر رنگ در مرحله پرداخت ابتدا ظرف را بر روی آتش گرم می‌کنند سپس مخلوطی از خاک زغال و ماست را بر روی بدنه ظرف مالیده و مجدداً بر روی حرارت می‌گردانند در این روش پس از اتمام کار ظرف به رنگ قرمز مایل به سیاه بسیار خوش‌رنگی در می‌آید اما در منطقه کتول استان گلستان به‌منظور تغییر رنگ و بالا بردن مقاومت آن، ظرف را در دیگ شیر می‌جوشانند.

در حقیقت زندگی مردمان جنگل نشین به‌صورت مستقیم وابسته به جنگل بوده و فلسفه ظریف لاک تراشی نیز از همین همزیستی جدایی‌ناپذیر انسان و طبیعت شکل می‌گیرد. آنها با شناختی که از انواع درختان دارند با استفاده از ابزار بسیار ابتدایی، نیازهای روزمره مردم را مرتفع می‌سازند.

مریم منصوری، کارشناس ثبت میراث ناملموس گلستان

انتهای پیام

صرافی ارز دیجیتال

تبلیغات در خبربان

منبع: ایسنا

کلیدواژه: استانی فرهنگی و هنری لاک تراشی بر روی

درخواست حذف خبر:

«خبربان» یک خبرخوان هوشمند و خودکار است و این خبر را به‌طور اتوماتیک از وبسایت www.isna.ir دریافت کرده‌است، لذا منبع این خبر، وبسایت «ایسنا» بوده و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه درخواست حذف این خبر را دارید، کد ۳۲۲۰۸۹۰۴ را به همراه موضوع به شماره ۱۰۰۰۱۰۰۲۲۱۰۰ پیامک فرمایید. لطفاً در صورتی‌که در مورد این خبر، نظر یا سئوالی دارید، با منبع خبر (اینجا) ارتباط برقرار نمایید.

با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

لینک‌های ویژه:

خبر بعدی:

اسماعیلی: غالی‌گری بزرگترین منکر در شعر آئینی است/ اصیل بودن کمتر از یک درصد شعرهای آئینی

رضا اسماعیلی با بیان اینکه شعر در ادبیات عاشورایی با عنوان شعر آئینی شهرت پیدا کرده‌است، به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: بعد از پیروزی انقلاب سلامی زمینه برای فعالیت در این حوزه فراهم شد و اکثر شاعران تلاش کردند دست به خلق و آفرینش آثاری با موضوع دینی بزنند. در نتیجه ادبیات آئینی حیطه گسترده‌ و زیر شاخه‌های فراوانی دارد و شعر عاشورایی یکی از زیرشاخه‌های این شجره طیبه است.

این پژوهشگر و منتقد ادبی ادامه داد: در دهه اول انقلاب، شعر آئینی با بزرگانی مانند شهید مرتضی مطهری، آیت الله سیدمحمد بهشتی، محمد مفتح، علی شریعتی، جلال آل احمد پرورش پیدا کرد و شاعران نسل اول انقلاب، تربیت یافته این بزرگان بودند. این شاعرها نسبت به دین و معارف دینی دانش، بینش و اطلاعات گسترده‌ای داشتند؛ در مورد بزرگان دینی، امام حسین(ع)، حضرت زینب(س) و پیامبر(ص) شعرهای مستند می‌گفتند که از آسیب‌هایی که گریبان‌گیر شعر آئینی امروز است، دور بود. یعنی شعرهای سالمی از نظر مضمون، درون مایه و همچنین از نظر ساختار ادبی سروده می‌شد و این آثار قابل تامل بود.

او با تاکید بر اینکه در سال‌های اخیر شعر آئینی دچار آفت‌های بسیار شده‌است، بیان کرد: وسوسه بیشتر دیده و شنیده شدن، شاعران آئینی را محاصره کرد، در نتیجه این فضا شعرها به سمت و سوی هیات مذهبی رفت. شعرهایی سروده شد که برای مداحی مناسب بود. شاعران سعی کردند شعری بگویند که مورد استقبال مداحان قرار بگیرد. شعر هیاتی بیشتر برای دم گرفتن و ایجاد بازار گرمی برای جمعیتی که برای عزاداری آمدند سروده می‌شود. این شعر بر اساس احساسات و تاثرات عاطفی سروده می‌شود. شاعر توجه نمی‌کند که مضمون و درون‌مایه شعر چه باشد، این شعرها بیشتر بر اساس گفته‌ها و شنیده‌ها سروده می‌شود.

شعر هیاتی بیشتر برای دم گرفتن و ایجاد بازار گرمی برای جمعیتی که برای عزاداری آمدند سروده می‌شود. شاعر توجه نمی‌کند که مضمون و درون‌مایه شعر چه باشد، این شعرها بیشتر بر اساس گفته‌ها و شنیده‌ها سروده می‌شود

این شاعر درباره روند شکل‌گیری یک شعر هیاتی توضیح داد: برای مثال شاعر در یک مجلس عزاداری شرکت می‌کند. شاعر مواردی را که بالای منبر گفته می‌شود، در شعر نقل قول می‌کند؛ یعنی برای سرودن شعر دنبال جمع‌آوری اطلاعات نمی‌رود تا به این نتیجه برسد که کدام مسائل مشهورات مذهبی هستند و کدام مسائل سندیت دارند. در حالی که شاید بسیاری از این شنیده‌های دینی پایه و اساس محکمی نداشته‌باشند. آفت و آسیب از اینجا شروع می‌شود.

در بسیاری از اشعار آئینی، الفبای شاعری رعایت نشده‌است

اسماعیلی آگاهی در حوزه دینی را لازمه سرودن شعر آئینی اعلام کرد و افزود: لازمه سرودن شعر عاشورایی این است که شاعر در کنار اینکه استعداد شاعری دارد و به صنایع لفظی و ادبی آگاه است، در حوزه دین هم آگاهی داشته‌باشد، همچنین شاعر باید به معارف اسلامی، قرآن، نهج البلاغه و ... آشنا باشد و شعرهایش مستند به این منابع دینی باشند. اگر غیر از این باشد همین وضعیت می‌شود که این روزها می‌بینیم. در طول سال مجموعه اشعار فراوانی به عنوان اشعار دینی منتشر می‌شود؛ اما وقتی شعرها را می‌خوانید می‌بینید که فاقد ارزش ادبی و مضمون است؛ حتی بسیاری از این اشعار الفبای شاعری را رعایت نکردند.

این پژوهشگر، محتوا و درون مایه شعر آئینی را مهم‌تر از ارزش‌های ادبی آن دانست و ادامه داد: گاه می‌بینیم شاعر دچار زبان حال گویی از زبان امام حسین (ع)، حضرت زینب (س) یا دیگر بزرگان می‌شود. اگر این صحبت‌ها سندیت نداشته‌باشد، به نوعی اهانت به اهل بیت است و شاعر موجب وهن به بزرگان دینی شده‌است. این سبک از شعر گفتن، حال‌گویی نام دارد. این مساله یکی از آفات بزرگ در زبان شعر دینی است. یک شاعر دین‌آگاه اصلا  نباید به خودش اجازه بدهد که از زبان حضرت ابوالفضل(ع) یا امام حسین (ع) صحبت کند، اگر هم می‌خواهد چنین کاری کند، باید اشعارش مبتنی بر دانسته‌های دینی و آگاهی‌های اصیل دینی باشد.

گاه می‌بینیم شاعر دچار زبان حال گویی از زبان امام حسین (ع)، حضرت زینب(س) یا دیگر بزرگان می‌شود. اگر این صحبت‌ها سندیت نداشته‌باشد، به نوعی اهانت به اهل بیت است و شاعر موجب وهن به بزرگان دینی شده‌است. این سبک از شعر گفتن، حال‌گویی نام دارد

او ادامه داد: متاسفانه اشعار بر اساس اطلاعات دینی نیست و در نتیجه شاعران در دایره اغراق می‌افتند؛ در واقع دچار غالی‌گری می‌شوند، یعنی غلو و بزرگنمایی می‌کنند و به بزرگان دینی نسبت الوهیت و ربوبیت می‌دهند. این در حالی است که پیامبر اکرم(ص) برای این مبعوث شد که پرچم یکتاپرستی و توحید را برافراشته نگه دارد. اینکه شاعر به بزرگان دینی نسبت الوهیت می‌دهد و در چاه معصوم‌پرستی می‌افتد، با فلسفه توحید در تضاد قرار می‌گیرد. همین مساله بزرگترین منکر در شعر آئینی است، یعنی در شعر آئینی از الفاظی مانند زینب الهی و حسین الهی به کار می‌رود و این معصومان را جانشین خداوند قرار می‌دهند.

غالی‌گری شعر آئینی را یکبارمصرف می‌کند

به گفته اسماعیلی در روایات و احادیث فراوانی که به یادگار مانده، گفته شده‌است اگر کسی نسبت به معصومان دچار غالی‌گری شود و نسبت ربوبیت و الوهیت به معصومان بدهد دچار کفر شده‌است. حتی بزرگان دینی گفتند که نباید در مقام آن‌ها حرفی بیان شود که موجب تمسخر دین و آئین شود. در حالی که متاسفانه بسیاری از شاعران آئینی این خصائل را دارند. در نتیجه شعر آئینی از جایگاه ارجمند خود به شعر یکبار مصرف که در هیات خوانده می‌شود و با آن دم می‌گیرند، تنزل پیدا می‌کند. این در حالی است که پیش از این در این حوزه شاعران بزرگی مانند محتشم کاشانی، نیر تبریزی(میرزا محمدتقی مامقانی یا میرزا محمدتقی حجة الاسلام)، فواد کرمانی(فتح‌الله قدسی کرمانی)، استاد شهریار(سید محمدحسین بهجت تبریزی)، پروین اعتصامی اشعار آئینی ارزشمندی سرودند.  

در روایات و احادیث فراوانی که به یادگار مانده، گفته شده‌است اگر کسی نسبت به معصومان دچار غالی‌گری شود و نسبت ربوبیت و الوهیت به معصومان بدهد  دچار کفر شده‌است

این شاعر در بررسی شعرهایی که در آن به شکل مستقیم به معصومان اشاره نشده‌است اما شعر آئینی هستند، گفت: برای مثال پروین اعتصامی را شاعر آئینی نمی‌دانیم، زیرا به شکل مستقیم درباره معصومان شعر نگفته است؛ اما شعر آئینی اصیل، شعری است که در آن شاعر به صورت مستقیم و صریح مسائل دینی را مطرح نکند، بلکه هنرمندانه و غیرمستقیم معارف دینی را مطرح کند.

باید توجه کنید که پروین اعتصامی در آثارش درباره چه مسائلی صحبت کرده‌است، برای مثال شعر (محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت/ مست گفت ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست)  سرشار از آموزه‌های دینی است، نفاق و ریا را در دین  کالبدشکافی کرده‌است و گفته مومن و مسلمان واقعی کسی است که در دین‌داری صداقت داشته‌باشد و از نفاق و دو رویی مبرا باشد. در بسیاری از  شعرهای پروین اعتصامی به یتیم‌نوازی، ظلم‌ستیزی، مردم‌داری، توحید و یکتاپرستی (در شعر موسی و شبان که از شاهکارهای ادبی این شاعر است) اشاره شده‌است.

او در ادامه با بررسی برخی از اشعار حافظ توضیح داد: حضرت لسان‌الغیب حافظ شیرازی به صورت مستقیم و صریح درباره بزرگان دینی شعری نگفته است. غیر از معدودی که مثلا می‌گویند شعر (در زلفِ چون کمندش ای دل مپیچ کانجا/ سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت) می‌گویند این شعر مضمون عاشورایی دارد اما اینکه لسان‌الغیب این شعر را درباره امام حسین گفته باشد جای شک و شبهه دارد.

اسماعیلی ادامه داد: در عین حال وقتی به درون مایه شعرهای حافظ توجه می‌کنید می‌بینید که حافظ دقیقا به مضامین دینی اشاره کرده و انسان‌ها را به آزادگی، مردمداری، ظلم‌ستیزی و دوری از ریا و نفاق توصیه کرده‌است. این آموزه‌های دینی را باید در شعر دینی و آئینی بیان کنیم، این در حالی است که شعر آئینی ما بیشتر به ظواهر دینی توجه دارد.

شاخصه‌های کتابی که در حوزه شعر آئینی نوشته می‌شود، اعلام شود

 از هزار جلد کتابی که به عنوان شعر آئینی مجوز می‌گیرند و چاپ می‌شوند، ۹۹۵ کتاب آلوده به آسیب‌ها و آفت است و شاید ۵ کتاب انگشت شمار می‌توانیم پیدا کنیم که شعر دینی و آئینی به معنای اصیل باشد

این پژوهشگر با اشاره به اینکه در این روزها هنوز هم شاعران خوبی در حوزه شعر آئینی فعالیت می‌کنند، افزود: در این روزها شعرها و شاعران خوب هم فراوان داریم. شاعرانی مانند محمدعلی مجاهدی (ملقب به شمس‌الدین و متخلص به پروانه) که شعرش می‌تواند برای شاعران آئینی سرمشق قرار بگیرد. حتی بزرگانی مانند استاد شهریار از شاعرانی هستند که در مدح و منزلت مولا علی (ع) شعرهای بسیار فاخری سروده بود.

اسماعیلی درباره نسبت شعرهای ارزشمند به شعرهای آسیب‌زا در حوزه آئینی گفت: به جرات می‌توانم بگویم از هزار جلد کتابی که به عنوان شعر آئینی مجوز می‌گیرند و چاپ می‌شوند، ۹۹۵ کتاب آلوده به آسیب‌ها و آفت است و شاید ۵ کتاب انگشت شمار می‌توانیم پیدا کنیم که شعر دینی و آئینی به معنای اصیل باشد.

به گفته این شاعر دبیرخانه شعر آئینی کشور تشکیل شده‌است و فعالیت می‌کند. مسئولیت این دبیرخانه برعهده محمدعلی مجاهدی است همچنین سال‌ها است کارشناس‌ها در حوزه آسیب‌شناسی شعر آئینی تلاش می‌کنند و هشدار می‌دهند.

او یکی از راه‌های ارتقای کیفیت شعرهای آئینی را نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد بر این حوزه اعلام کرد و ادامه داد: این نهاد می‌تواند شاخصه‌های کتابی را که در حوزه شعر آئینی نوشته می‌شود، اعلام کند. در این سال‌ها وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بیشتر از منظر سیاسی و اخلاقی بر کتاب‌ها نظارت داشته‌است، در حالی که بررسی مضمون شعر آئینی را وظیفه خود نمی‌دانند.  

برچسب‌ها شهید مرتضی مطهری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ماه محرم علی شریعتی عاشورای حسینی پروین اعتصامی پروندهٔ خبری تکیه ایرنا

دیگر خبرها

  • مهلت ثبت‌نام در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران تمدید نمی‌شود
  • واکنش دبیر کل کمیته ملی المپیک به حضور اعضای هیات اجرایی در قونیه/عدم حضور تیم امید به دلیل بهانه تراشی نبود
  • تنوع آداب و رسوم ایران را در صنایع دستی البرز ببینید
  • پاسخ دبیرکل به سفر چند عضو هیات اجرایی به قونیه/سعیدی: کرونای تیم فوتبال امید بهانه‌تراشی نبود
  • اسماعیلی: غالی‌گری بزرگترین منکر در شعر آئینی است/ اصیل بودن کمتر از یک درصد شعرهای آئینی
  • تبریک مسئولان فرهنگی و هنری به مناسبت روز خبرنگار
  • کرنانوازی؛ از سنت‌های اصیل مذهبی غرب مازندران
  • چهره هفته؛ رونمایی از طالبان اصیل!
  • نخل‌گردانی؛ آیینی اصیل در دیار کویری جاجرم
  • فیلم/ علامت‌سازی، هنری از دل تاریخ ایران برای پاسداشت سالار شهیدان