Web Analytics Made Easy - Statcounter
به نقل از «ایران آنلاین»
2024-04-28@06:26:16 GMT

مهندسی افکار عمومی؛ واقعیت یا توهم!

تاریخ انتشار: ۲۴ تیر ۱۳۹۸ | کد خبر: ۲۴۴۰۶۵۴۰

مهندسی افکار عمومی؛ واقعیت یا توهم!

شاید برخی اصطلاح «مهندسی افکار عمومی» را بپسندند، اما استفاده از واژگان «مهندسی» و «ریاضی» در علوم‌انسانی و اجتماعی، چندان درست و دقیق نیست. زیرا در حوزه‌های اجتماعی و انسانی، جمع و تفریق‌ها و ضرب و تقسیم‌های مألوف حوزه مهندسی، ره به ناکجا بردن است. در مواردی که با انسان‌ها و جوامع سر و کار داریم بهتر است که از واژگانی «انسانی‌تر» استفاده کنیم.

بیشتر بخوانید: اخباری که در وبسایت منتشر نمی‌شوند!

مثلاً به جای «مهندسی افکار عمومی» از «ثأثیر بر افکار عمومی» بگوییم. دکتر امیر سپنجی دکترای علوم‌ارتباطات اجتماعی و هیأت علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات‌فرهنگی

احتمالاً علاقه‌مندان به مطالعات ارتباطی و رسانه‌ای نکاتی درباره نظریات «تأثیر رسانه‌ای» شنیده‌اند؛ از «نظریه تزریقی» و «گلوله جادویی» تا «تأثیر دو مرحله‌ای»، «نظریه استحکام»، «نظریه بهره‌مندی و خرسندی»، «نظریه کاشت»، «تأثیرات عمیق»، «برجسته‌سازی» و...
از این نکته نیز نمی‌توان گذشت که به هر روی و طریق، موضوع رسانه‌ها، کارکردها و تأثیرات‌شان، موضوعی سیاسی و مرتبط با ارکان حکومت‌ها است. در نتیجه، در مبارزات سیاسی، انتخاباتی و جنگ‌های سرد، گرم، نرم و سخت، بحث اثرگذاری رسانه‌ها و تأثیرشان بر مخاطبان و افکار عمومی، بحثی جدی است.
شاید هم برخی اصطلاح «مهندسی افکار عمومی» را بپسندند و آن را به کار برند، اما بنا بر یک استدلال جدی، استفاده از واژگان «مهندسی» و «ریاضی» در علوم‌انسانی و اجتماعی، چندان درست و دقیق نیست. زیرا اتفاقاً در حوزه‌های اجتماعی و انسانی است که جمع و تفریق‌ها و ضرب و تقسیم‌های مألوف حوزه مهندسی، پاسخگو نیست و ره به ناکجا بردن است. زیرا طبیعت انسان‌ها و جوامع‌شان آنچنان متغیر و متفاوت از یکدیگر است که نمی‌توان احکام و قضایای ریاضی و مهندسی را در عرض و طول جهانی، برایشان ساری و جاری دانست. در نتیجه، تعابیری نظیر «مهندسی» فرهنگی، اجتماعی یا افکار عمومی، بیشتر می‌تواند گمراه‌کننده باشد تا دلیل راه و راهنما؛ چون احتمال فراوانی وجود دارد که یک نظریه یا الگو در جامعه، شهر یا کشوری در شمال، شرق یا غرب عالَم بسیار مناسب پاسخگوی مسائل و مشکلات یک حکومت یا دولت باشد و در نقطه‌ای دیگر از همین جهان، همان نظریه، با درصدهای کم و زیادی از خطا یا اریبی مواجه شود.
در نتیجه، پیشنهاد جدی من آن است که در چنین مواردی که با انسان‌ها و جوامع و پدیده‌های مرتبط با آنان مواجهیم و سروکار داریم، از واژگانی «انسانی‌تر» استفاده کنیم. مثلاً به جای «مهندسی افکار عمومی» از «ثأثیر بر افکار عمومی» بگوییم یا به جای «مهندسی فرهنگی» از «آموزش و فرهنگ‌سازی» استفاده کنیم.

*دستکاری اذهان جمعی؛ حقیقت یا سراب؟
اما به اصل بحث بازگردیم، به نظر می‌رسد پرسش اصلی این مطلب آن است که آیا رسانه‌ها می‌توانند در چشم و ذهن مخاطبان‌شان، جهنم را بهشت یا بهشت را جهنم جا بزنند؟ و آنچنان غلو کنند یا مخاطب را شست‌وشوی مغزی دهند که با چشم و گوش بسته، همان چیزهایی را که صاحبان رسانه‌ها می‌خواهند، بخواهند؟ و همانگونه که آنان می‌اندیشند، بیندیشند؟ و به کسانی که سردبیران و دبیران رسانه‌ها می‌خواهند، رأی دهند؟
تجارب فراوان تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و البته سیاسی، حتی در همین ایران معاصر خودمان نشان داده که پاسخ این پرسش، منفی است؛ یعنی، هر قدر هم که «اسپین دکترها» (Spin Doctorاصطلاحی است که در دانش ارتباطات و رسانه، برای متخصصان برنامه‌ریزی و دستکاری اخبار و داده‌ها برای اثرگذاری بر افکارعمومی به کار می‌رود) سیاستگذاران، سیاستمداران، مدیران رسانه‌ها، سردبیران‌شان، دبیران خبرها و... هم اگر بخواهند و تلاش شبانه‌روزی کنند که با تحریف و دستکاری اخبار، یا بهره‌مندی از تکنیک‌های اقناع، القاء و فریب، شب را روز و روز را شب جلوه دهند، به هرحال «خِرد کمال‌گرای انسانی» و «درک و فهم متعارف جوامع بشری» درک خود را از واقعیات بیرونی جامعه‌شان خواهند داشت و به اصطلاح، کار خودشان را می‌کنند.
البته شاید در دوره‌هایی از تاریخ، ایجاد تردید، شبهه، تحریف یا پروپاگاندا، اثربخش بوده باشد، اما به مرور و با افزایش تعداد رسانه‌ها، افزایش دسترسی انسان‌ها به محتواهای رسانه‌ای، ارتقای سطح دانش، فرهنگ و شعور جوامع بشری، سیاستگذاران و مدیران رسانه‌های دروغ زن و تحریف‌گر، روز به روز حنای‌شان کمرنگ‌تر شده است و در مقابل، درک و فهم مخاطبان رسانه‌ها رو به رشد و اعتلا بوده است.
*مخاطبان رسانه؛ انسان‌هایی منفعل یا کاربرانی هوشمند؟
با نگاهی نظریه‌محور، رویکردهای نظری مبتنی بر مخاطبان منفعل و کاملاً تأثیرپذیر به نظریات مبتنی بر مخاطبان فعال، هوشمند و سرسخت، تبدیل شده است؛ مخاطبانی که به سادگی تحت تأثیر پیام‌ها و القائات رسانه‌ها قرار نمی‌گیرند و محتواهای رسانه‌ای را تحلیل و نقد می‌کنند، درعین حال و با ورود به عصر فضای سایبری و شبکه‌های اجتماعی، خودشان نیز به تولید محتواهای متنی، صوتی و تصویری می‌پردازند و رسانه‌های جریان اصلی را با «پخش محدود» و هدفمندشان به چالش‌های جدی می‌کشند.
از این منظر، باید گفت که عصر حاضر و البته برای مخاطبان بالغ و عاقل، عصر نظریاتی چون نظریه استحکام، بهره‌مندی و خرسندی و تا حدودی برجسته‌سازی است. «نظریه استحکام» از این منظر که مخاطبان با گرایش‌های مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، رسانه‌ها و محتواهای همسو با دیدگاه‌های خود را پسندیده و از آنها بهره‌مند می‌شوند. «نظریه بهره‌مندی و خرسندی» از این منظر که هر گروه و طیفی از مخاطبان، مبتنی بر مفهوم «بهره‌مندی» (USE)، از محتوا و رسانه‌هایی استفاده می‌کند که به او رضایت و خرسندی افزون‌تری بدهند؛ و «نظریه برجسته‌سازی» نیز، از این منظر که نهایتاً رسانه‌ها ممکن است در بهترین شرایط بتوانند به مخاطبان بقبولانند که به چه مؤلفه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی یا اجتماعی بیندیشند، اما باز هم نمی‌توانند به آنان چگونه اندیشیدن را بیاموزند.
* رسانه‌ها چقدر و تا کجا می‌توانند برافکار عمومی تأثیر داشته باشند؟
با توجه به مؤلفه‌های الگوی نظری مخاطب‌پنداری که در کتابی با عنوان «مخاطب‌پنداری در ایران معاصر» (انتشارات سیمای شرق، 1396) و به قلم نگارنده منتشر شده است، در شرایط حال حاضر رسانه‌ها در جهان، مگر در مناطق بسیار خاص و محدود، داشتن توقعات اغراق‌آمیز از رسانه‌ها برای شست‌وشوی فکری و تأثیرگذاری‌های عمیق بر مخاطبان، همچنین ناامید ساختن‌های بی‌مبنا یا دادن امیدواری‌های بیهوده، چندان با واقعیات بیرونی و نظری دانش رسانه و ارتباطات، منطبق نیست.
بر این مبنا، داشتن توقعاتی نظیر؛ دیندار کردن مخاطبان، متخلّق کردن‌شان به اخلاق حسنه، تأثیرگذاری‌های عمیق سیاسی و فرهنگی، دادن آموزش‌های مدرسه‌ای و دانشگاهی و...، از رسانه‌ها، کاملاً اغراق‌آمیز و خلاف طبیعت و کارکردهای رسانه‌ها است. از همین منظر، بهره‌گیری وسیع و بی‌منطق از رسانه‌ها به‌عنوان ابزاری کامل و بی‌رقیب، در «جنگ روانی» نیز، چندان معقول و واقع‌بینانه نیست و افرادی که تلاش می‌کنند تمام بضاعت معنوی و مادی‌شان را صرفاً در کار رسانه‌ای سرمایه‌گذاری کنند، بعید نیست که کاملاً ورشکسته و سرخورده شوند مگر آنکه، تلاش کنند با ایجاد تغییرات معنادار در زیست، معیشت، اقتصاد و فرهنگ جوامع و در کنار اینها بهره‌مندی از ابزارها و محتواهای رسانه‌ای به بخشی از اهداف فرهنگی یا سیاسی خود برسند.
در این رویکرد و با این نگاه، رسانه‌ها صرفاً کارکردی تسریع‌گر و کاتالیزورگونه برای تحقق اهداف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دارند و به‌عنوان یک مکمل در کنار سایر مؤلفه‌های فوق می‌توانند نقشی کمابیش مناسب و اکثراً «محدود» بازی کنند.

منبع: ایران آنلاین

درخواست حذف خبر:

«خبربان» یک خبرخوان هوشمند و خودکار است و این خبر را به‌طور اتوماتیک از وبسایت ion.ir دریافت کرده‌است، لذا منبع این خبر، وبسایت «ایران آنلاین» بوده و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه درخواست حذف این خبر را دارید، کد ۲۴۴۰۶۵۴۰ را به همراه موضوع به شماره ۱۰۰۰۱۵۷۰ پیامک فرمایید. لطفاً در صورتی‌که در مورد این خبر، نظر یا سئوالی دارید، با منبع خبر (اینجا) ارتباط برقرار نمایید.

با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

خبر بعدی:

هشدار جدی روزنامه جمهوری اسلامی درباره نقشه جدید نفوذی ها در ایران

روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: امریکا و اسرائیل برای منحرف کردن افکار عمومی از رخدادهای اخیر به دنبال ایجاد مسئله در ایران هستد.   صهیونیست‌ها و دولت آمریکا اگر بتوانند در ایران جریان پرسروصدائی که خوراک تبلیغاتی رسانه‌های غربی و صهیونیستی برای مشغول کردن افکار عمومی شود به وجود بیاورند، به هدف خود نزدیک خواهند شد.   جنایتکاران بین‌المللی همواره جنایاتشان را در زمان‌هائی مرتکب می‌شوند که افکار عمومی جهانی به چیزی مشغول باشد. اکنون بایدن و نتانیاهو به چنین چیزی بشدت نیازمند هستند. آنها در ایران عناصر نفوذی زیادی دارند که وظیفه اصلیشان جریان سازی‌های مصنوعی برای مشغول ساختن مردم به درگیری با همدیگر و جلب کردن توجه افکار عمومی بین‌المللی به این درگیری است.   متأسفانه موضوعات بهانه‌ساز که بتوانند ابزاری برای عناصر نفوذی جهت جریان‌ سازی‌های مصنوعی شوند این روزها در کشور ما کم نیستند. همه باید حساسیت زمان را درک کنند و راه‌ها را بر عناصر نفوذی ببندند. کانال عصر ایران در تلگرام

دیگر خبرها

  • نظریه پزشکی قانونی یکی از ارکان اساسی رأی قاضی است
  • هشدار جدی درباره نقشه جدید نفوذی‌ها در ایران
  • چرا خیزش دانشجویی آمریکا صهیونیست‌ها را به وحشت انداخت؟
  • هشدار جدی روزنامه جمهوری اسلامی درباره نقشه جدید نفوذی ها در ایران
  • هشدار جدی جمهوری اسلامی درباره نقشه جدید نفوذی ها در ایران
  • نقشه مهندسی فرهنگی خراسان جنوبی رونمایی می‌شود
  • نقشه مهندسی فرهنگی خراسان جنوبی آماده رونمایی است
  • جنگ رسانه‌ای نیازمند استراتژی است
  • افکار عمومی جهان مصمم به متوقف کردن جنایات جنگی در نوار ‎غزه است
  • کنعانی: افکار عمومی جهان بیدار شده است